Mambo ya kuzingatia Ili kuepuka kuvunjika kiuno

Kuvunjika kwa kiuno au nyonga (hip fracture) ni tukio kubwa la kiafya ambalo huathiri pakubwa uwezo wa mtu kujitegemea na ubora wa maisha. Kwa sababu ya muundo tata wa mifupa ya nyonga na umuhimu wake katika kubeba uzito wa mwili mzima, majeraha haya yanahitaji tahadhari kubwa sana wakati wa hatua za awali za uponyaji.

​Hapa kuna mambo muhimu ya kuepuka ili kulinda mfupa na kuharakisha mchakato wa kupona:

​Mambo ya KUEPUKA (Pointi Muhimu)

​Epuka kuweka uzito wowote kwenye mguu uliojeruhiwa: Ni marufuku kabisa kujaribu kusimama au kutembea kwa kutumia mguu wa upande uliovunjika bila ruhusa ya daktari. Uzito wa mwili unaweza kusababisha mfupa uliovunjika kuhama kutoka katika nafasi yake iliyorekebishwa, jambo ambalo linaweza kuharibu kazi yote ya upasuaji au kuchelewesha kupona kwa miezi kadhaa.

​Epuka kukaa kwenye viti vya chini au vyoo vya kuchuchumaa: Kukunja nyonga kwa pembe ya zaidi ya nyuzi 90 ni hatari kubwa sana kwa mtu aliyevunjika kiuno. Hii inaweza kusababisha kifaa kilichowekwa ndani ya mfupa (kama pins au plates) kulegea au mfupa kutoka kwenye nafasi yake, hivyo ni vyema kutumia viti virefu na vyoo vya kukaa (toilet seats) vilivyoinuliwa ili kuzuia kukunja nyonga kupita kiasi.

​Jiepushe na mienendo ya ghafla ya kuzungusha mguu (twisting): Mgonjwa hapaswi kuzungusha mguu kuelekea ndani au nje kwa nguvu, kwani hii inaleta msuguano mkali kwenye sehemu ya nyonga inayopona. Mienendo yote inapaswa kuwa ya utaratibu na mwili mzima ugeuzwe pamoja kama kitengo kimoja, badala ya kugeuza kiuno pekee, ili kuepuka msongo wa moja kwa moja kwenye eneo la jeraha.

​Usipuuze dalili za maumivu makali au kuvimba: Ikiwa mgonjwa atahisi maumivu yanayoongezeka ghafla, kufa ganzi kwa mguu, au kuona mguu unabadilika rangi na kuwa wa baridi, hizi ni dalili za dharura. Kuepuka kuripoti mabadiliko haya kwa wataalamu wa afya kunaweza kusababisha madhara ya kudumu kama vile kufa kwa tishu (necrosis) au matatizo ya mzunguko wa damu ambayo yanaweza kuhitaji upasuaji mwingine wa dharura.

​Jiepushe na kutokufanya mazoezi ya viungo yaliyoelekezwa: Ingawa ni muhimu kutokufanya mazoezi makali, kuepuka mazoezi madogo ya viungo (kama kunyoosha miguu ukiwa umelala) yaliyopendekezwa na wataalamu wa tiba-mwili (physiotherapists) kunaweza kusababisha mishipa ya nyonga kukakamaa. Hali hii ya kukakamaa (stiffness) inaweza kuleta ulemavu wa kudumu hata baada ya mfupa kuungana.

​Hitimisho

​Kuvunjika kwa kiuno ni jeraha linalohitaji uvumilivu na nidhamu kubwa katika kipindi chote cha matibabu. Kwa kuepuka mienendo inayoweka shinikizo kwenye nyonga na kufuata kikamilifu maelekezo ya wataalamu wa mifumo ya mifupa, mgonjwa anaweza kupunguza kwa kiasi kikubwa hatari ya matatizo ya baada ya upasuaji au ajali. Kumbuka kwamba usalama wa kwanza ni kuzuia harakati zozote zisizo za lazima, na daima wasiliana na daktari wako kabla ya kuanza shughuli yoyote mpya ya kimwili ili kuhakikisha kuwa unarejea katika hali yako ya