Utangulizi
Kichaa cha mbwa (Rabies) ni ugonjwa hatari wa virusi unaoshambulia mfumo mkuu wa neva. Baada ya mtu kung'atwa au kukwaruzwa na mnyama mwenye ugonjwa huu, virusi huanza kusafiri kwa siri kupitia mishipa ya fahamu kuelekea kwenye ubongo. Kipindi hiki cha awali (incubation period) kinaweza kuchukua wiki kadhaa hadi miezi kadhaa, ambapo mtu anakuwa haonyeshi viashiria vyovyote. Hata hivyo, virusi vinapofika kwenye ubongo na kuanza kuzaliana, dalili za ugonjwa huu hujitokeza kwa kasi, na ni muhimu kuzitambua mapema kwani hatua hii inamaanisha ugonjwa umefikia hatua mbaya.
Dalili za Mtu Aliye na Kichaa cha Mbwa
Dalili za ugonjwa huu kwa binadamu hugawanyika katika hatua kuu mbili: hatua ya awali (kama mafua) na hatua ya juu ya kushambuliwa kwa mfumo wa neva.
1. Dalili za Awali (Prodromal Phase)
Hizi ni dalili za mwanzo kabisa zinazoweza kufanana na magonjwa mengine ya kawaida ya virusi:
Maumivu au hisia zisizo za kawaida: Mgonjwa huhisi ukiwewe, kuwasha, ganzi, au maumivu makali kwenye sehemu ile ile aliyong'atwa na mnyama, hata kama jeraha lilishapona.
Homa na baridi: Kupanda kwa joto la mwili kofuatana na kutetemeka.
Maumivu ya mwili: Kuumwa kichwa, maumivu ya misuli, na kuchoka sana.
Kupoteza hamu ya kula: Kichefuchefu, kutapika, na maumivu ya koo.
2. Dalili za Hatua ya Juu (Neurological Phase)
Virusi vinapoanza kuharibu seli za ubongo, mgonjwa huonyesha dalili za kipekee za kichaa cha mbwa ambazo mara nyingi hugawanywa katika aina mbili:
Aina ya Fujo (Furious Rabies - Inatokea kwa asilimia kubwa ya wagonjwa):
Wasiwasi na kuchanganyikiwa (Agitation & Confusion): Mgonjwa anakuwa na hofu kubwa, anahaha, anashindwa kutulia, na anaweza kuwa na tabia za fujo au kuweweseka.
Woga wa maji (Hydrophobia): Hii ni dalili ya wazi zaidi. Mgonjwa anapata mtetemeko na mikazo mikali ya misuli ya koo (spasms) anapojaribu kunywa maji, au hata akiona au kusikia sauti ya maji yanayotiririka.
Woga wa hewa au upepo (Aerophobia): Mgonjwa anapata mshtuko au maumivu makali pindi upepo mwanana au hewa inapompuliza usoni.
Kutoa mate mengi: Tezi za mate hutoa mate mengi yanayoweza kutoka mdomoni kama povu, kutokana na mgonjwa kushindwa kumeza kwa sababu ya misuli ya koo kupooza.
Kutofanya kazi vizuri kwa mfumo wa fahamu: Kupatwa na degedege, kukosa usingizi kabisa (insomnia), na kuona au kusikia vitu visivyokuwepo (hallucinations).
Aina ya Kupooza (Paralytic Rabies - Inatokea kwa takriban 20% ya wagonjwa):
Aina hii haileti fujo au woga wa maji. Badala yake, misuli ya mgonjwa huanza kupooza taratibu kuanzia sehemu aliyong'atwa, kisha kupooza huko kusambaa mwili mzima hadi mgonjwa anapoteza fahamu (coma).
Hitimisho
Dalili za kichaa cha mbwa kwa binadamu ni za kutisha na zinatofautiana kulingana na hatua ya ugonjwa, huku woga wa maji na hewa ukiwa ndio alama kuu za ugonjwa huu. Ni ukweli wa kitabibu kuwa, pindi dalili hizi za mfumo wa neva zinapoanza kuonekana, ugonjwa huu hauna tiba tena na husababisha kifo ndani ya siku chache. Kutokana na hatari hii, mtu yeyote anayeng'atwa au kukwaruzwa na mnyama anayehisiwa kuwa na kichaa hapaswi kusubiri dalili hizi zijitokeze; anapaswa kuosha jeraha mara moja kwa maji tiririka na sabuni, na kuwahi hospitali kupata chanjo ya dharura (PEP) ili kuokoa maisha yake.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
.jpg)