Madhara ya kutotibu vidonda vya tumbo

​MADHARA YA KUTOTIBU VIDONDA VYA TUMBO KWA MUDA MREFU

​1. UTANGULIZI

​Vidonda vya tumbo (Peptic Ulcer Disease - PUD) ni majeraha yanayotokea kwenye utando wa ndani wa ukuta wa tumbo la chakula (gastric ulcers) au sehemu ya kwanza ya utumbo mdogo (duodenal ulcers). Vidonda hivi hutokea pale ambapo asidi ya tumboni inapoharibu utando wa ute unaolinda ukuta wa tumbo, mara nyingi ikisababishwa na maambukizi ya bakteria aina ya Helicobacter pylori (H. pylori) au matumizi ya muda mrefu ya dawa za maumivu za NSAIDS (kama vile Diclofenac au Ibuprofen).

​Ingawa wengi huchukulia ugonjwa huu kama tatizo la kawaida linaloweza kutulizwa kwa kunywa maziwa au dawa za kupunguza asidi (Antacids), kupuuza matibabu sahihi ya hospitali kwa muda mrefu hutoa nafasi kwa asidi kuendelea kula kuta hizo. Hali hii husababisha vidonda kuwa vikubwa na vyenye kina kirefu, na hatimaye kuleta matatizo makubwa ya kiafya ambayo yanahatarisha maisha ya mgonjwa.

​2. MAIN POINTS (MADHARA YA MUDA MREFU)

​Kutotibu vidonda vya tumbo kwa muda mrefu husababisha matatizo makuu manne (4) ya kiyalizaji na kitabibu:

​A. Kuvuja kwa Damu Ndani ya Mwili (Gastrointestinal Bleeding)

​Hili ni dhara linalotokea mara nyingi zaidi. Kidonda kinapoendelea kuwa kirefu, kinaweza kukata mishipa ya damu iliyopo chini ya utando wa tumbo.

​Bleeding ya Taratibu (Chronic Bleeding): Mgonjwa hupoteza damu kidogo kidogo kwa muda mrefu bila kujua. Hii husababisha upungufu wa damu mwilini (Anemia), unaoambatana na uchovu wa kila mara, udhaifu, na rangi ya ngozi au macho kuwa meupe.

​Bleeding ya Ghafla (Acute Bleeding): Kama kidonda kikila mshipa mkubwa wa damu, mgonjwa huvuja damu nyingi kwa ghafla. Hali hii hujidhihirisha kwa kutapika damu ya rangi nyekundu au ya kahawia (kama mabaki ya kahawa) na kutoa kinyesi cheusi kama lami na chenye harufu mbaya sana (Melena). Hii ni dharura ya kitabibu.

​B. Kutoboka kwa Tumbo au Utumbo (Perforation)

​Kidonda kisipotibiwa, kinaweza kuchimba ukuta wote wa tumbo au utumbo hadi kutengeneza tundu la wazi linalopenya upande wa pili.

​Matokeo yake: Juisi ya tumbo yenye asidi kali, vimeng'enya, chakula nusu kilijomeng'enywa, na bakteria huvuja kutoka kwenye mfumo wa chakula na kuingia kwenye uwazi wa tumbo (peritoneal cavity).

​Hatari yake: Hali hii husababisha maambukizi na uvimbe mkubwa sana wa utando wa tumbo unaoitwa Peritonitis. Mgonjwa hupata maumivu makali sana ya tumbo yanayotokea ghafla, na tumbo linakuwa gumu kama ubao linapoguswa. Hali hii inahitaji upasuaji wa dharura wa kuokoa maisha (Emergency Laparotomy).

​C. Kuziba kwa Njia ya Chakula (Gastric Outlet Obstruction)

​Vidonda vilivyopo karibu na eneo la Pylorus (njia nyembamba inayounganisha tumbo na utumbo mdogo) vinapokaa muda mrefu bila matibabu, vinajirudia kuvimba na kupona vyenyewe.

​Matokeo yake: Mchakato huu wa muda mrefu hutengeneza tishu za kovu (scar tissue) ambazo hufanya njia hiyo kuwa nyembamba au kuziba kabisa.

​Dhihirisho: Chakula kinashindwa kushuka kwenda kwenye utumbo. Mgonjwa huanza kutapika mara kwa mara chakula ambacho kimekaa tumboni kwa masaa mengi, huhisi kushiba haraka hata akila kidogo, tumbo hujaa gesi, na hatimaye hukatika hamu ya kula na kupungua uzito kwa kasi sana.

​D. Kuongezeka kwa Hatari ya Saratani ya Tumbo (Gastric Adenocarcinoma)

​Uhusiano kati ya vidonda vya tumbo vya muda mrefu na saratani unakuja hasa kupitia vimelea vya H. pylori.

​Matokeo yake: Kama vidonda vimesababishwa na bakteria hawa na hawakuuwawa kwa dawa sahihi za Antibiotics, maambukizi hayo ya muda mrefu (chronic gastritis) husababisha mabadiliko ya mfumo wa seli za ukuta wa tumbo (atrophic gastritis na intestinal metaplasia). Baada ya miaka mingi, mabadiliko haya yanaweza kugeuka kuwa seli za saratani ya tumbo.

​3. HITIMISHO

​Vidonda vya tumbo si ugonjwa wa kupuuzwa au wa kujitibu kienyeji kwa kutumia dawa za kutuliza maumivu pekee, kwani kufanya hivyo hufunika dalili huku madhara makubwa yakiendelea kutokea kwa ndani. Madhara kama kuvuja damu, kutoboka kwa tumbo, na kuziba kwa njia ya chakula ni dharura zinazoweza kusababisha vifo au zikahitaji upasuaji mkubwa ili kuokoa maisha.

​Ni muhimu kwa mtu yeyote mwenye dalili za vidonda vya tumbo kuwahi hospitali kufanya vipimo sahihi—kama vile vipimo vya H. pylori au endoscopy—ili kupata matibabu sahihi ya mchanganyiko wa dawa za kuua bakteria (Antibiotics) na dawa za kuzuia uzalishaji wa asidi (Proton Pump Inhibitors - PPIs). Kinga na matibabu ya mapema ndiyo njia pekee ya kuepuka madhara haya hatari.