Retinoblastoma inapoanza kukua na kuwa kubwa vya kutosha ndani ya jicho, huanza kuonyesha dalili zinazoweza kuonekana kwa urahisi na wazazi au walezi. Ni muhimu kuzitambua mapema kwa sababu ugunduzi wa mapema huokoa sio tu uoni wa mtoto, bali hata maisha yake.
Hizi ndizo dalili kuu za retinoblastoma:
1. Mwanga Mweupe Kwenye Jicho (Leukocoria)
Hii ndiyo dalili ya kawaida na kuu inayowatokea takriban asilimia 60 hadi 80 ya watoto wenye retinoblastoma.
Katika hali ya kawaida, ukimpiga picha mtoto kwa kutumia kamera yenye flash, mboni ya jicho huonekana kuwa nyekundu (red reflex) kwa sababu ya mishipa ya damu ya retina.
Kwenye retinoblastoma, mboni ya jicho huonekana kuwa na rangi nyeupe au ya njano/kijivu (white reflex). Hii hutokea kwa sababu uvimbe mweupe uliopo nyuma ya jicho unaakisi ule mwanga wa flash. Mara nyingi wazazi huiona pia mtoto anapokuwa kwenye chumba chenye mwanga hafifu au giza.
2. Macho Kutazama Pande Tofauti (Strabismus / Kengeza)
Hii ni dalili ya pili kwa kawaida. Uvimbe unapokua kwenye retina (hasa kwenye eneo la macula ambalo linahusika na uoni wa mbele), mtoto anapoteza uwezo wa kuona vizuri kupitia jicho hilo.
Kwa sababu ubongo unashindwa kupokea picha safi kutoka kwenye jicho lililoathirika, jicho hilo linaanza "kutangatanga" na kuelekea upande mwingine (ndani, nje, juu, au chini).
Kengeza lolote jipya linalomtokea mtoto mdogo linapaswa kuchunguzwa haraka.
3. Jicho Kuwa Nyekundu na Kumaumiza (Inflammation)
Uvimbe unapoendelea kukua, unaweza kusababisha jicho kuwa jekundu, kuvimba, na kujaa majimaji bila sababu ya maambukizi ya kawaida (bakteria au virusi). Mtoto anaweza kuonyesha dalili za maumivu ya jicho, kulia mara kwa mara, au kufuta jicho lake.
4. Jicho Kuwa Kubwa Kuliko Kawaida (Buphthalmos)
Uvimbe unapoziba mifumo ya kawaida ya kutoa majimaji ndani ya jicho, shinikizo la jicho huongezeka sana (Secondary Glaucoma). Kwa sababu macho ya watoto wadogo bado yana wepesi wa kuvutika (elastic), shinikizo hili kubwa husababisha jicho zima kutanuka na kuonekana kubwa kuliko jicho lingine lenye afya.
5. Mboni Kubadilika Rangi na Kutocheza (Iris Changes)
Heterochromia: Rangi ya mboni (iris) ya jicho lililoathirika inaweza kubadilika na kuwa tofauti na jicho la pili (kwa mfano, jicho moja kuwa la kahawia na lingine kuwa na rangi ya kijivu au ya kijani).
Mboni inaweza kubaki wazi muda wote na isinyenykee au kutanuka vizuri inapoingia kwenye mwanga (dilated, non-reactive pupil).
6. Uoni Kufifia (Poor Vision)
Mtoto anaweza kuanza kugonga vitu anapotembea, kushindwa kufuata vinyago kwa macho, au kugeuza kichwa chake upande mmoja ili aone vizuri kwa kutumia lile jicho zima lililobaki.
7. Jicho Kutokeza Nje (Proptosis)
Hii ni dalili ya hatua za mwisho kabisa (advanced stage). Inatokea pale uvimbe unapokuwa mkubwa sana hadi unajaza jicho zima na kuanza kusukuma jicho kuelekea nje ya tundu lake (orbit), au saratani inapokuwa imeshasambaa kwenye tishu zinazozunguka jicho.
💡 Ushauri wa Kitaalamu: Ukiona dalili yoyote kati ya hizi—hasa mboni nyeupe kwenye picha (leukocoria) au kengeza la ghafla—ni muhimu sana mtoto apelekwe kwa daktari wa macho (Ophthalmologist) haraka iwezekanavyo kwa ajili ya uchunguzi wa ndani wa retina (fundoscopy). Ugunduzi wa mapema hukuza nafasi ya kutibu ugonjwa huu kwa mafanikio makubwa.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
