Malaria kwa mama mjamzito ni hali inayohitaji dharura na uangalizi wa karibu sana wa kimatibabu. Tofauti na watu wengine, ujauzito unashusha kwa kiasi fulani kinga ya mwili ya mwanamke, jambo linalomfanya kuwa katika hatari kubwa zaidi ya kupata malaria kali (severe malaria) na madhara mengine makubwa.
Hapa kuna muhtasari wa mambo muhimu unayopaswa kufahamu kuhusu malaria katika kipindi cha ujauzito:
1. Kwa Nini Malaria ni Hatari Zaidi kwa Mama Mjamzito?
Vimelea vya malaria vina tabia ya kujificha na kuzaliana kwa wingi kwenye kondo la nyuma (placenta) linalomlisha mtoto. Hii inamaanisha kuwa hata kama mama haonyeshi dalili kali sana, mtoto anaweza kuwa anathirika kwa kiasi kikubwa.
Madhara kwa Mama:
Anemia Kali (Upungufu wa Damu): Vimelea vya malaria vinaharibu seli nyekundu za damu kwa kasi, jambo linaloweza kusababisha mama kuishiwa damu kwa kiwango cha hatari.
Malaria ya Ubongo (Cerebral Malaria): Inaweza kusababisha degedege, kupoteza fahamu, na hata vifo.
Kushuka kwa Sukari mwilini (Hypoglycemia).
Kuvuja damu kwa wingi wakati au baada ya kujifungua.
Madhara kwa Mtoto Aliyeko Tumboni:
Kuharibika kwa Mimba (Miscarriage) au mtoto kufia tumboni.
Kujifungua Kabla ya Wakati (Premature Delivery).
Mtoto Kuzaliwa na Uzito Mdogo sana (chini ya kilo 2.5), jambo linalohatarisha maisha au ukuaji wa mtoto baada ya kuzaliwa.
Malaria ya Kuzaliwa nayo (Congenital Malaria): Mtoto anaweza kuzaliwa akiwa tayari ana vimelea vya malaria mwilini mwake.
2. Dalili za Malaria kwa Mama Mjamzito
Dalili zinaweza kufanana na zile za malaria ya kawaida, lakini zisichukuliwe kwa wepesi:
Homa au kuhisi baridi/baridi yabisi (baridi ya kutetemeka).
Maumivu makali ya kichwa na viungo.
Uchovu uliopitiliza na kizunguzungu.
Kichefuchefu na kutapika.
Kukosa hamu ya kula.
Kumbuka: Wakati mwingine, kutokana na kinga ya mwili kubadilika, mama mjamzito anaweza kuwa na vimelea vingi vya malaria kwenye kondo la nyuma bila kuonyesha homa kali (Asymptomatic Malaria). Hii ndiyo sababu vipimo vya mara kwa mara kliniki ni muhimu sana.
3. Kinga ya Malaria Wakati wa Ujauzito (IPTp)
Tanzania na nchi nyingine za Afrika chini ya mwongozo wa Shirika la Afya Duniani (WHO) zinatumia mikakati madhubuti kulinda wajawazito:
Tiba Kinga ya Mara kwa Mara (IPTp - Intermittent Preventive Treatment): Mama mjamzito hupewa vidonge vya kinga (kawaida ni Sulfadoxine-Pyrimethamine - SP) kila anapohudhuria kliniki kuanzia wiki ya 13 ya ujauzito (baada ya miezi mitatu ya kwanza). Dawa hii hutolewa mbele ya mhudumu wa afya (DOT - Direct Observed Therapy).
Matumizi ya Chandarua Chendye Dawa (ITN): Kila mama mjamzito anapaswa kupewa chandarua cha bure anapoanza kliniki na kuhakikisha anakitumia kila usiku bila kuacha.
Kusafisha Mazingira: Kuondoa mazalio ya mbu (maji yaliyotuama na nyasi ndefu) karibu na makazi.
4. Hatua za Kuchukua
Wahi Hospitali: Mama mjamzito akihisi mabadiliko yoyote, homa, au dalili za malaria, asinywe dawa bila ushauri wa daktari. Ni lazima apimwe haraka.
Kuzingatia Dozi Kamili: Kama amekutwa na malaria, ni lazima anywe dawa salama za malaria zilizopendekezwa na daktari kwa kufuata dozi kamili, hata kama anahisi amepona kabla dawa haijaisha.
Kuhudhuria Kliniki Mapema: Mara tu mwanamke anapogundua ana ujauzito, anapaswa kuanza kliniki ili kupata huduma hizi za kinga mapema iwezekanavyo.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
