Chanjo ya Polio ndiyo silaha kuu na ya pekee iliyofanikiwa kuutokomeza ugonjwa wa polio (pepo punda wa watoto) kwa kiasi kikubwa duniani. Polio ni ugonjwa unaosababishwa na virusi vya polio (Poliovirus), ambavyo hushambulia mfumo wa neva na vinaweza kusababisha ulemavu wa kudumu wa miguu au kifo kwa kushindwa kupumua.
Kwa kuwa ugonjwa huu huna tiba ya kutibu, chanjo ndiyo njia pekee ya kuzuia maambukizi.
Hapa kuna mambo muhimu unayopaswa kufahamu kuhusu chanjo hii:
Types za Chanjo ya Polio
Kuna aina mbili kuu za chanjo ya polio zinazotumika duniani kote:
1. Chanjo ya Matone ya Polio (Oral Polio Vaccine - OPV)
Inavyotolewa: Inatoneshwa mdomoni (matone mawili).
Aina ya Virusi: Inatumia virusi hai vilivyodhoofishwa (Live-attenuated virus).
Faida: Ni rahisi kutoa bila kuhitaji sindano, na inatengeneza kinga imara sana kwenye matumbo (mahali ambapo virusi vya polio huzaliana), hivyo kuzuia virusi kusambaa kwa watu wengine kupitia mfumo wa choo.
Matumizi: Hutumika sana kwenye kampeni za chanjo za kitaifa (kampeni za nyumba kwa nyumba).
2. Chanjo ya Sindano ya Polio (Inactivated Polio Vaccine - IPV)
Inavyotolewa: Inachomwa kwa njia ya sindano (kawaida kwenye paja au mkono).
Aina ya Virusi: Inatumia virusi vilivyouawa (Inactivated virus), hivyo haiwezi kabisa kusababisha ugonjwa.
Faida: Inatengeneza kinga imara sana kwenye damu, ikimlinda mtoto asipate ulemavu wa kupooza ikiwa atakutana na virusi.
Matumizi: Imejumuishwa kwenye ratiba ya kawaida ya chanjo za watoto katika kliniki zote.
Ratiba ya Chanjo ya Polio (Tanzania)
Katika mfumo wa afya nchini, mtoto anapaswa kupata dozi zote ili kuwa na kinga kamili. Ratiba ya kawaida inajumuisha mchanganyiko wa OPV na IPV kama ifuatavyo:
Wakati wa Kuzaliwa (OPV 0): Ndani ya wiki mbili za kwanza baada ya mtoto kuzaliwa.
Wiki ya 6 (OPV 1): Matone ya mdomoni.
Wiki ya 10 (OPV 2): Matone ya mdomoni.
Wiki ya 14 (OPV 3 na IPV): Mtoto anapewa matone ya mdomoni (OPV 3) pamoja na sindano ya IPV kwenye paja.
Kumbuka: Wakati wa kampeni maalumu za kitaifa za kutokomeza polio, watoto wote walio chini ya miaka 5 hupewa matone ya ziada ya OPV, hata kama walishamaliza ratiba yao ya kawaida ya kliniki. Dozi hizi za ziada ni salama na zinasaidia kuongeza nguvu ya kinga katika jamii.
Umuhimu wa Chanjo ya Polio
Kuzuia Ulemavu: Inamlinda mtoto dhidi ya kupooza kwa misuli ya miguu au mikono ambayo hairudi tena katika hali ya kawaida.
Kinga ya Jamii (Herd Immunity): Jamii kubwa ikichanjwa, virusi vinakosa nafasi ya kusambaa, na hivyo kuwalinda hata wale watoto wachache ambao hawajapata chanjo kwa sababu za kiafya.
Kutokomeza Ugonjwa kabisa: Lengo la dunia ni kuondoa kabisa virusi vya polio duniani kama ilivyofanyika kwa ugonjwa wa ndui (Smallpox).
Usalama na Madhara Madogo ya Chanjo
Chanjo zote mbili (OPV na IPV) ni salama sana na zimefanyiwa majaribio ya kina. Madhara yake ni madogo sana na yanapita haraka, yakijumuisha:
Maumivu kidogo au wekundu mahali palipochomwa sindano (kwa IPV).
Homa kidogo baada ya kuchanja.
Mtoto kukosa utulivu au kulia kwa muda mfupi.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
