1. Utangulizi
Kuzama kwenye maji (drowning) ni moja ya ajali hatari zinazoweza kutokea kwa haraka na kusababisha vifo au madhara makubwa ya ubongo kutokana na ukosefu wa hewa safi ya oksijeni (hypoxia). Mtu anapozama, maji yanaweza kuingia kwenye mapafu au koo linaweza kujikaza na kuzuia hewa kuingia. Katika hali hii, kila sekunde ni ya thamani kubwa. Utoaji wa huduma ya kwanza ya haraka na sahihi kabla ya kufika hospitali ndio unaoamua hatma ya kuokoa maisha ya muhanga.
2. Hatua za Huduma ya Kwanza kwa Aliyezama Maji
Ukiondoa mtu kwenye maji, zifuatazo ni hatua za haraka unazopaswa kuchukua:
Hatua ya A: Usalama Kwanza (Safety First)
Hakikisha mazingira ni salama kwako na kwa muhanga. Kama bado yuko majini na hujui kuogelea, usijirushe; tumia kamba, mti, au kifaa kinachoelea kumvuta nje.
Hatua ya B: Angalia Utambuzi (Assess Responsiveness)
Mlalikishe muhanga chali kwenye eneo gumu na bapa.
Mtikise kidogo mabegani na umwite kwa sauti: "Vipi, unanisikia? Mambo vipi?"
Kama anaitikia au anapumua vizuri, mgeuze akae upande wa kushoto (Recovery Position) ili kuzuia asikabwe na matapishi au maji yaliyopo tumboni.
Hatua ya C: Piga Simu ya Dharura
Kama haitikii na hapumui (au anasubua kupumua), agiza mtu mwingine apige simu ambulance au atafute usafiri wa haraka wa kwenda hospitali, wakati wewe ukiendelea na huduma.
Hatua ya D: Fungua Njia ya Hewa na Kutoa Pumzi ya Bandia (Rescue Breaths)
Kumbuka: Tofauti na wagonjwa wa mshtuko wa moyo wa kawaida, kwa mtu aliyezama maji, tatizo kubwa ni ukosefu wa hewa, hivyo tunaanza na pumzi ya bandia badala ya kukandamiza kifua.
Fungua njia ya hewa: Inamisha kichwa chake nyuma kidogo na inua kidevu chake juu (Head-tilt, chin-lift). Hakikisha hakuna mchanga au uchafu mdomoni.
Toa Pumzi 5 za Awali (5 Rescue Breaths): Finya pua ya muhanga, weka mdomo wako juu ya mdomo wake ukiziba vizuri, kisha puliza hewa taratibu mara 5. Angalia kama kifua chake kinanyanyuka kila unapopuliza.
Hatua ya E: Kukandamiza Kifua (Chest Compressions - CPR)
Kama baada ya pumzi hizo 5 bado haonyeshi dalili za kupumua au kukohoa, anza zoezi la CPR:
Weka viganja vya mikono yako vikiwa vimeungana katikati ya kifua chake (kwenye mfupa wa kidari).
Kandamiza kifua mara 30 kwa kasi ya migandamizo 100 hadi 120 kwa dakika. Hakikisha unashuka chini kwa inchi 2 hadi 2.4.
Baada ya migandamizo 30, toa pumzi 2 za bandia.
Endelea na mzunguko huo: Migandamizo 30 na Pumzi 2 (30:2) bila kuacha mpaka msaada wa madaktari ufike, au mgonjwa anze kupumua mwenyewe.
Hatua ya F: Kupasha Mwili Moto
Mvue nguo zilizolowa na mkaushe mwili wake.
Mfunike kwa nguo kavu au blanketi ili kuzuia mwili kushuka joto kupita kiasi (hypothermia).
3. Mambo ya Kuepuka (Yasiyofaa Kufanyika)
Usijaribu kutoa maji tumboni kwa nguvu: Usimgandamize tumbo au kumnyanyua miguu juu kichwa chini ili "kumwaga maji". Hii inaweza kusababisha matapishi kuingia kwenye mapafu na kuzidisha tatizo.
Usichelewe kwenda hospitali: Hata kama mgonjwa amezinduka na anaonekana mzuri, LAZIMA apelekwe hospitali. Kuna madhara yanayoitwa Secondary Drowning (Kuzama kwa Baadaye), ambapo kiwango kidogo cha maji yaliyobaki kwenye mapafu kinaweza kusababisha mapafu kujaa maji na kushindwa kufanya kazi saa chache baadaye.
4. Hitimisho
Utoaji wa huduma ya kwanza kwa mtu aliyezama maji unahitaji utulivu, kasi, na usahihi. Kipaumbele kikubwa ni kurejesha hewa ya oksijeni kwenye ubongo na moyo kwa kutumia mbinu ya CPR (kuanza na pumzi tano za dharura). Elimu ya huduma hii ni muhimu kwa kila jamii, kwani hatua zinazochukuliwa ndani ya dakika chache za kwanza baada ya muhanga kutolewa majini ndizo zinazobeba ufunguo wa kuokoa maisha yake kabla ya kufika mikononi mwa wataalamu wa afya.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
