Dawa zinazotumika kutibu wasiwasi, kutuliza mgonjwa, na kusababisha usingizi kwa ujumla hujulikana kama sedatives, hypnotics, au anxiolytics katika ulimwengu wa matibabu.
Dawa hizi hufanya kazi kwa kupunguza kasi ya utendaji wa mfumo mkuu wa neva (ubongo na uti wa mgongo) ili kuleta utulivu. Hapa kuna makundi makuu ya dawa hizi, jinsi zinavyofanya kazi, na tahadhari muhimu za kuzingatia:
Makundi Makuu ya Dawa Hizi
1. Benzodiazepines
Hili ni kundi linalofahamika zaidi na hutumika sana kwa matibabu ya muda mfupi ya wasiwasi mkubwa, degedege, na ungonjwa wa kukosa usingizi (insomnia).
Mifano ya dawa: Diazepam (Valium), Alprazolam (Xanax), Lorazepam (Ativan), na Clonazepam.
Jinsi zinavyofanya kazi: Huongeza nguvu ya kemikali ya ubongo inayojulikana kama GABA, ambayo ina kazi ya kutuliza na kupunguza msisimko wa neva.
2. Non-Benzodiazepine Hypnotics (Z-Drugs)
Dawa hizi zimetengenezwa mahususi kwa ajili ya kusaidia watu wanaopata shida ya kulala (kusababisha usingizi), zikiwa na madhara machache ya kusababisha ulevi/uraibu ukilinganisha na benzodiazepines.
Mifano ya dawa: Zolpidem (Ambien), Zopiclone, na Eszopiclone.
Jinsi zinavyofanya kazi: Zinafanya kazi sawa na benzodiazepines lakini zinalenga zaidi maeneo ya ubongo yanayohusika na usingizi pekee.
3. Antidepressants (Dawa za Sonona na Wasiwasi wa Muda Mrefu)
Kwa matibabu ya muda mrefu ya wasiwasi (Anxiety Disorders), madaktari mara nyingi hupendelea dawa hizi kwa sababu hazisababishi uraibu.
Mifano ya dawa: Sertraline, Fluoxetine, na Escitalopram (kundi la SSRIs), au Amitriptyline.
Jinsi zinavyofanya kazi: Husawazisha kemikali za ubongo kama Serotonin na Norepinephrine zinazohusika na hisia na utulivu.
4. Antihistamines
Baadhi ya dawa za mzio (aleji) zina athari ya upande (side effect) ya kusababisha antishitaki au kusinzia, hivyo hutumika pia kutuliza wasiwasi mdogo au kusaidia kupata usingizi.
Mifano ya dawa: Hydroxyzine, Promethazine, na Diphenhydramine.
Madhara ya Kawaida (Side Effects)
Matumizi ya dawa hizi yanaweza kuambatana na athari zifuatazo:
1. Kusinziasinzia mchana na kuhisi kizunguzungu.
2. Kupoteza uwiano wa mwili (hatari ya kuanguka, hasa kwa wazee).
3. Kuchanganyikiwa au kupungua kwa uwezo wa kumbukumbu ya muda mfupi.
4. Kukausha mdomo au macho kuwa mazito.
Tahadhari Muhimu Sana
Uraibu na Utegemezi: Dawa nyingi za kundi la Benzodiazepines zina uwezo mkubwa wa kusababisha uraibu (dependence). Ukizitumia kwa muda mrefu, mwili unazoea na unaweza ukashindwa kulala au kutulia kabisa bila hizo.
Dalili za Kuacha (Withdrawal): Kamwe usisitishe kutumia dawa hizi ghafla bila ushauri wa daktari. Kuacha ghafla kunaweza kusababisha wasiwasi mbaya zaidi, kukosa usingizi uliokithiri, au hata degedege.
Mwingiliano na Pombe: Ni hatari sana kunywa pombe wakati unatumia dawa hizi. Zote mbili zinapunguza kasi ya ubongo, mchanganyiko wake unaweza kusababisha mtu kuacha kupumua na kupelekea kifo.
Kuendesha Vyombo vya Moto: Usiendeshe gari au kuendesha mitambo hatari baada ya kumeza dawa hizi, kwani hupunguza umakini kwa kiasi kikubwa.
Ushauri: Dawa hizi ni za kuandikiwa na daktari pekee (Prescription-only medicines). Kama wewe au mtu wako wa karibu anasumbuliwa na wasiwasi au ukosefu wa usingizi, ni muhimu kumuona daktari au mtaalamu wa afya ya akili ili kupata utambuzi sahihi na dozi salama.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
