Kifadulo (kwa Kiingereza Pertussis au Whooping Cough) ni ugonjwa hatari na unaoambukiza sana kwa urahisi katika mfumo wa njia ya hewa, unaosababishwa na bakteria wanaojulikana kama Bordetella pertussis. Ugonjwa huu unafahamika zaidi kwa kikohozi chake kikali cha mfululizo ambacho humwacha mtoto akiwa anasumbuka kupata hewa.
Hapa kuna maelezo ya kina kuhusu ugonjwa huu, dalili zake, namna unavyoambukiza, na jinsi ya kujikinga:
Dalili za Kifadulo
Dalili za ugonjwa huu hujitokeza katika hatua kuu mbili:
1. Hatua ya Awali (Wiki 1 hadi 2)
Katika hatua hii, dalili zake hufanana sana na mafua ya kawaida, jambo linaloweza kufanya ugonjwa usigundulike mapema:
Kutoka kamasi puani.
Kukohozi kidogo cha hapa na pale.
Homa ya chini (sio kali sana).
Macho kuwa mekundu au kutoa machozi.
2. Hatua ya Ukali (Wiki 2 hadi 6 au zaidi)
Baada ya wiki mbili, kikohozi hubadilika na kuwa kikali sana na cha mashambulizi:
Kikohozi cha mfululizo: Mtoto anakohoa mfululizo bila kupumzika hadi hewa yote inaisha mapafuni.
Sauti ya "Whoop": Baada ya kikohozi hicho kirefu, mtoto anapojaribu kuvuta hewa kwa nguvu, hutoa sauti kubwa ya juu inayosikika kama "whoop".
Kutapika: Watoto wengi hutapika maziwa, chakula, au kutoa kikohozi kizito cha kamasi baada ya shambulio la kikohozi.
Uchovu mwingi: Mtoto huonekana mnyonge na aliyechoka sana baada ya kukohoa.
Kumbuka: Kwa watoto wachanga sana (chini ya miezi 6), wanaweza wasikohoe kwa sauti hiyo ya "whoop", badala yake wanaweza kuacha kupumua kwa muda (Apnea) au kugeuka rangi na kuwa wa bluu/wakavu kutokana na ukosefu wa hewa.
Namna Unavyoambukiza
Kifadulo kinaambukizwa kutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine kupitia njia ya hewa:
Mgonjwa anapokohoa au kupiga chafya, anarusha matone madogo ya majimaji yenye bakteria kwenye hewa.
Mtu mwingine aliye karibu anapovuta hewa hiyo, anapata maambukizi.
Madhara ya Kifadulo (Complications)
Ikiwa mtoto hatapata matibabu mapema, ugonjwa huu unaweza kusababisha madhara makubwa kama:
Nimonia (maambukizi makali ya mapafu).
Kukosa hewa safi ya oksijeni kwenye ubongo, jambo linaloweza kusababisha degedege au uharibifu wa ubongo.
Kupasuka kwa mishipa midogo ya damu machoni kutokana na shinikizo la kukohoa kwa nguvu.
Kupungua uzito kwa kasi kutokana na kutapika mara kwa mara.
Kinga na Matibabu
1. Kinga Thabiti: Chanjo
Njia bora na ya uhakika ya kuzuia Kifadulo ni kupitia Chanjo ya Pentavalent.
Nchini Tanzania, chanjo hii inatolewa bila malipo kwa watoto katika awamu tatu: wakiwa na umri wa wiki 6, wiki 10, na wiki 14.
2. Matibabu
Ikiwa mtoto anashukiwa kuwa na kifadulo, anapaswa kupelekwa hospitali haraka.
Daktari atatoa dawa za antibayotiki (Antibiotics) maalum ili kuua bakteria hao. Dawa hizi hufanya kazi vizuri zikitolewa mapema katika hatua ya kwanza ya ugonjwa.
Ni muhimu pia kumtenga mtoto mgonjwa na watoto wengine ili kuzuia maambukizi kuenea shuleni au nyumbani
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
