Fahamu kuhusu virusi vya polio na madhara yake

Polio (au Poliomyelitis) ni ugonjwa hatari unaoambukiza kwa kasi sana, unaosababishwa na Virusi vya Polio (Piovirus). Ugonjwa huu unajulikana zaidi kwa uwezo wake wa kusababisha ulemavu wa kudumu wa viungo, hasa kwa watoto walio chini ya umri wa miaka mitano.

Hapa kuna mambo muhimu ya kufahamu kuhusu virusi hivi, jinsi vinavyoenea, na madhara yake:

1. Jinsi Virusi vya Polio Vinavyoenea

Virusi vya polio vinaishi kwenye njia ya chakula (tumbo na utumbo) ya binadamu. Vinaambukizwa kutoka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine kupitia:

Njia ya haja kubwa kwenda kinywani (Fecal-oral route): Hii hutokea pale mtu anapokula chakula au kunywa maji yaliyachafuliwa na kinyesi cha mtu mwenye virusi hivyo (kutokana na usafi duni).

Matone ya mate au chafya: Ingawa si mara nyingi, virusi vinaweza kuenea kupitia mate ya mtu aliyeambukizwa.

2. Dalili za Polio

Watu wengi walioambukizwa virusi vya polio (takriban 70% hadi 95%) hawaonyeshi dalili zozote, lakini bado wanaweza kueneza virusi hivyo kwa wengine. Kwa wale wanaopata dalili, zinaweza kugawanywa katika makundi mawili:

Dalili za Kawaida (Ambazo hazisababishi ulemavu):

Zinafanana sana na mafua au homa ya kawaida na hudumu kwa siku 2 hadi 10:

Homa

Maumivu ya koo

Kuumwa kichwa

Kutapika na uchovu mwingi

Maumivu au kukaza kwa misuli ya shingo na mgongo

Polio ya Kupooza (Paralytic Polio):

Hii ni hatua mbaya zaidi ambapo virusi hushambulia mfumo mkuu wa neva. Dalili zake ni pamoja na:

Kupoteza hisia na nguvu kwenye misuli (Reflexes).

Maumivu makali ya misuli.

Kupooza kwa ghafla (Floppy limbs): Mara nyingi ulemavu huu hutokea kwenye miguu, na mara chache mikononi, na huwa wa kudumu.

3. Madhara makubwa ya Virusi vya Polio

Ulemavu wa Kudumu: Virusi vikishaharibu neva zinazoratibu misuli, misuli hiyo husinyaa na kupoteza uwezo wa kufanya kazi kabisa. Hii husababisha ulemavu wa maisha yote.

Kifo: Polio inaweza kuua kama virusi vitashambulia na kupooza misuli inayosaidia kupumua (misuli ya kifua na kiwambo/diaphragm). Mgonjwa anashindwa kupumua na anaweza kufariki.

Madhaifu ya Baadaye (Post-Polio Syndrome): Hali hii huwatokea baadhi ya watu waliopona polio miaka 15 hadi 40 baadaye. Wanapata tena maumivu mapya ya misuli, uchovu uliokithiri, na misuli yao kuanza kusinyaa tena.

Tiba na Kinga

Angalia: Polio haina tiba mara tu mtu anapopooza. Kinachofanyika hospitalini ni matibabu ya kupunguza maumivu na mazoezi ya viungo (physiotherapy) ili kusaidia misuli.

Kinga Pekee ni Chanjo

Kwa sababu haina tiba, njia pekee na ya uhakika ya kujilinda ni kupitia Chanjo ya Polio. Kuna aina mbili kuu za chanjo:

Chanjo ya Matone (OPV - Oral Polio Vaccine): Inayotolewa kwa njia ya mdomo.

Chanjo ya Sindano (IPV - Inactivated Polio Vaccine): Inayotolewa kwa njia ya sindano.

Kuhakikisha watoto wote wanapata chanjo kikamilifu kulingana na ratiba ya kliniki, na kudumisha usafi wa mazingira na kunawa mikono, ndiyo silaha pekee ya kutokomeza ugonjwa huu kabisa duniani.