Mila potofu kuhusu ugonjwa wa kifua kikuu

Katika muktadha wa jamii yetu (hususan maeneo mengi ya Tanzania ambapo elimu ya afya inashindana na imani za asili), kuna mila na dhana potofu zinazokwamisha mapambano dhidi ya Kifua Kikuu (TB).

​Hizi ndizo mila na dhana kuu potofu ambazo zimekuwa zikizuia watu wasiweze kupata matibabu sahihi:

​1. Dhana ya "Kurogwa" au "Kupigwa Chuma"

​Hii ndiyo dhana potofu inayoharibu zaidi. Watu wengi, hasa wale wanaoona mgonjwa amepungua uzito kwa kasi (hali inayoitwa wasting syndrome), wanahusisha hali hiyo na ushirikina.

​Mila potofu: "Huyu karogwa" au "kapigwa jicho/chuma".

​Matokeo: Mgonjwa anapelekwa kwa waganga wa kienyeji badala ya kwenda hospitali. Hii inachelewesha matibabu hadi pale mapafu yanapokuwa yamesharibika vibaya, na kuongeza hatari ya kifo.

​2. Imani kuwa TB ni Ugonjwa wa Kurithi (Kinasaba)

​Katika familia nyingi, TB inapoonekana kwa watu zaidi ya mmoja, jamii inahitimisha kuwa ni "ugonjwa wa ukoo".

​Mila potofu: "Huu ni ugonjwa wa kifamilia, babu yake alikuwa nao, baba yake alikuwa nao, sasa na huyu anao."

​Matokeo: Wanafamilia wanakata tamaa na kuamini kuwa hawana njia ya kuepuka ugonjwa huo kwa sababu "ni damu yao". Hii inawafanya wasione umuhimu wa kupima na kuanza tiba mapema au kuchukua tahadhari ya usafi na hewa.

​3. Imani ya "Kumeza Mate" (Ushirikina wa kuficha ugonjwa)

​Kuna mila zinazomzuia mgonjwa kutoa makohozi ili asitambuliwe na jamii kuwa na TB.

​Mila potofu: Mgonjwa anaaminishwa kuwa akikohoa hadharani au akionekana anapima TB, atajivua heshima au "ataanikwa" (atadhalilika).

​Matokeo: Mgonjwa anameza makohozi yake. Hii si tu kwamba haitibu ugonjwa, bali inasababisha bakteria hao kuingia kwenye mfumo wa mmeng'enyo wa chakula na kuleta matatizo mengine kama TB ya utumbo.

​4. Dhana kuwa "TB inasababishwa na Ngono" (Uhusiano na VVU)

​Watu wengi huunganisha TB moja kwa moja na ngono zembe au uzinzi kwa sababu ya uhusiano wake na VVU (kama maambukizi nyemelezi).

​Mila potofu: Mtu anapopata TB, jamii inamnyoshea kidole kuwa "amejiletea mwenyewe kwa tabia mbaya".

​Matokeo: Unyanyapaa mkubwa unaomfanya mgonjwa ajitenge na jamii, akae peke yake, na aogope hata kwenda kliniki za TB kwa hofu ya kuonekana na watu anaowajua.

​5. "Dawa za Hospitali ni Kali, za Asili ni Bora"

​Hii ni dhana inayojengwa na waganga wa tiba mbadala ili kupata wateja.

​Mila potofu: "Dawa za hospitali zinamaliza damu, zinamfanya mtu awe mweusi, na zinaharibu figo."

​Matokeo: Mgonjwa anapewa mizizi, miti shamba, au maji ya kisomo. Hii inasababisha bakteria sugu (Drug-Resistant TB) kuendelea kukua mwilini kwa sababu tiba ya kisayansi haijafanyika kwa wakati.