Maana ya shinikizo la juu la Damu

Shinikizo la juu la damu (kwa Kiingereza Hypertension) ni hali ya kudumu ambapo msukumo wa damu dhidi ya kuta za mishipa ya damu (arteries) unakuwa mkubwa mno kuliko kawaida. Hali hii inapotokea, moyo unalazimika kufanya kazi kwa nguvu zaidi ili kusukuma damu mwilini.

​Hapa kuna ufafanuzi wa kina kuhusu jinsi inavyotokea na sababu zake:

​1. Maana ya Vipimo vya Shinikizo la Damu

​Unapopima shinikizo la damu, unapata namba mbili:

​Systolic (Namba ya juu): Msukumo wa damu moyo unapodunda kusukuma damu nje.

​Diastolic (Namba ya chini): Msukumo wa damu moyo unapopumzika kati ya mapigo mawili.

​Kwa kawaida, shinikizo la damu la afya huwa karibu 120/80 mmHg. Mtu anasemekana kuwa na shinikizo la juu la damu ikiwa vipimo vyake mara kwa mara vinaonyesha 140/90 mmHg au zaidi.

​2. Kwa Nini Hali Hii Hutokea?

​Shinikizo la juu la damu linaweza kugawanywa katika makundi mawili kulingana na chanzo chake:

​A. Shinikizo la Msingi (Primary Hypertension)

​Hili ndilo kundi kubwa zaidi (takriban 90-95% ya wagonjwa). Halina chanzo kimoja cha moja kwa moja, bali hukua polepole kwa miaka mingi kutokana na mchanganyiko wa mambo yafuatayo:

​Umri: Kadiri umri unavyoongezeka, mishipa ya damu hupoteza uwezo wa kutanuka na kusinyaa (hupoteza elasticity).

​Chumvi nyingi: Ulaji wa chumvi kupita kiasi husababisha mwili kuhifadhi maji mengi, jambo linaloongeza wingi wa damu (blood volume) na shinikizo.

​Uzito uliopitiliza: Mwili mkubwa unahitaji damu nyingi zaidi ili kusambaza oksijeni na virutubisho, hali inayoongeza msukumo kwenye kuta za mishipa.

​Kutofanya mazoezi: Hufanya moyo uwe dhaifu, hivyo kulazimika kutumia nguvu kubwa kusukuma damu.

​B. Shinikizo la Sekondari (Secondary Hypertension)

​Hili hutokea ghafla na husababishwa na magonjwa mengine au hali fulani za kiafya, ikiwemo:

​Matatizo ya figo: Figo zinaposhindwa kutoa maji na taka mwilini, shinikizo hupanda.

​Matatizo ya homoni: Hitilafu kwenye tezi za Adrenal au Thyroid.

​Kuziba kwa mishipa ya damu: Kwa mfano, kutokana na mafuta mengi (atherosclerosis).

​3. Matokeo ya Shinikizo la Juu la Damu

​Ikiwa shinikizo hili halitadhibitiwa, linaweza kusababisha madhara makubwa kama:

​Kiharusi (Stroke): Kupasuka au kuziba kwa mishipa ya damu kwenye ubongo.

​Shambulio la moyo: Moyo kushindwa kupata damu ya kutosha au kuchoka kutokana na kazi nzito.

​Uharibifu wa figo: Kuharibika kwa mishipa midogo ya damu kwenye figo.

​Ni muhimu kupima shinikizo lako mara kwa mara kwa sababu hali hii mara nyingi haina dalili za wazi hadi inapofikia hatua hatari.