Matibabu ya saratani ya limfu kwa watoto

Matibabu ya saratani ya limfi kwa watoto yanategemea sana aina ya lymphoma (ikiwa ni Hodgkin au Non-Hodgkin kama vile Burkitt Lymphoma), hatua ya ugonjwa (stage), na afya ya mtoto kwa ujumla. Tofauti na watu wazima, seli za saratani kwa watoto huwa zinakua haraka lakini pia zinajibu vizuri sana matibabu (highly chemosensitive).

​Nchini Tanzania, matibabu haya hutolewa katika hospitali maalumu za kibingwa (kama vile Hospitali ya Ocean Road au Hospitali ya Rufaa ya Kanda ya Bugando) kwa ushirikiano wa madaktari bingwa wa watoto na saratani (Pediatric Oncologists).

​Hapa kuna njia kuu zinazotumika kutibu saratani hii:

​1. Tiba ya Kemikali (Chemotherapy)

​Hii ndiyo njia kuu na ya kwanza ya matibabu kwa saratani ya limfi kwa watoto. Kemotharapi inahusisha matumizi ya dawa zenye nguvu zinazosafiri kwenye mfumo wa damu ili kuua seli za saratani mwilini kote.

​Jinsi inavyotolewa: Dawa hizi hutolewa kwa njia ya mishipa ya damu (IV), vidonge, au wakati mwingine huchomwa moja kwa moja kwenye uti wa mgongo (Intrathecal chemotherapy) ili kuzuia au kutibu seli zilizosambaa kwenye mfumo mkuu wa fahamu.

​Muda wa Matibabu: Hutolewa kwa awamu (cycles) zilizogawanyika katika wiki au miezi kadhaa, ikifuatiwa na kipindi cha mapumziko ili kuruhusu mwili wa mtoto na seli zenye afya kujikuza upya.

​2. Tiba ya Miangaza (Radiation Therapy)

​Njia hii hutumia miale ya nishati yenye nguvu kubwa (X-rays) kulenga na kuharibu seli za saratani katika eneo maalum.

​Inavyotumika: Kwa watoto, matumizi ya miangaza hupunguzwa kadri inavyowezekana ili kulinda viungo vinavyokua dhidi ya madhara ya muda mrefu. Mara nyingi hutumika tu ikiwa kuna uvimbe mkubwa unaokataa kuondoka kwa kemotharapi au ikiwa saratani imesambaa kwenye maeneo muhimu kama ubongo.

​3. Tiba ya Kulenga Seli za Saratani (Targeted Therapy)

​Hizi ni dawa za kisasa zinazoshambulia seli za saratani kwa kuangalia alama maalum (proteins) zilizopo kwenye seli hizo bila kudhuru seli za kawaida za mwili.

​Mfano: Matumizi ya dawa zinazoitwa Monoclonal Antibodies (kama vile Rituximab) ambazo hujishikiza kwenye seli za lymphoma na kuziharibu, mara nyingi zikitumika pamoja na kemotharapi ili kuongeza ufanisi.

​4. Upandikizaji wa Seli Shina (Stem Cell / Bone Marrow Transplant)

​Njia hii hutumika ikiwa saratani imejirudia (relapse) baada ya matibabu ya kwanza au kama haijibu dawa za kawaida.

​Mtoto hupewa dozi kubwa sana ya kemotharapi ili kuua seli zote za uboho wa mifupa (pamoja na zile za saratani), kisha anapandikizwa seli shina mpya na zenye afya (kutoka kwake mwenyewe au kutoka kwa mchangiaji anayefanana naye) ili kuanza kutengeneza damu mpya na safi.

​5. Upasuaji (Surgery)

​Tofauti na saratani nyingine za uvimbe dhabiti (solid tumors), upasuaji hautumiki kama tiba kuu ya kuondoa saratani ya limfi kwa sababu saratani hii ipo kwenye mfumo wa majimaji ya mwili mwilini kote.

​Upasuaji hutumika zaidi mwanzoni kwa ajili ya kuchukua kinyama cha tezi (biopsy) kwa ajili ya vipimo, au katika matukio machache sana ya dharura (kama vile Burkitt Lymphoma inapoziba kabisa mfumo wa chakula tumboni).

​Changamoto na Malezi ya Mtoto Wakati wa Matibabu

​Dawa za saratani hushambulia pia seli zenye afya zinazokua haraka, jambo linalosababisha madhara ya muda mfupi (side effects) kama vile:

​Kupoteza nywele (hukua tena baada ya matibabu).

​Kichefuchefu, kutapika, na vidonda vya mdomoni.

​Kushuka kwa kinga ya mwili (Neutropenia).

​🔴 Uangalizi Muhimu wa Kiuguzi Nyumbani

​Wakati mtoto yupo kwenye kemotharapi, kinga yake ya mwili inakuwa chini sana. Ni muhimu kuhakikisha anapata chakula safi kilichopikwa kikaiva vizuri, kunywa maji salama, na kuepuka mikusanyiko ya watu ili kuzuia maambukizi ya magonjwa yoyote (infections), ambayo yanaweza kuwa hatari sana katika kipindi hiki.