Matibabu ya saratani ya macho kwa watoto

Matibabu ya saratani ya macho kwa watoto (hasa Retinoblastoma) yamepiga hatua kubwa, na lengo kuu la matibabu huwa ni kuokoa maisha ya mtoto kwanza, kufuatiwa na kuokoa jicho lake, na mwisho kabisa ni kulinda uoni wake (vision).

​Uchaguzi wa aina ya matibabu unategemea sana ukubwa wa uvimbe, kama umeshaathiri jicho moja au yote mawili, na kama saratani imesambaa nje ya jicho. Matibabu yanahusisha jopo la wataalamu kama madaktari wa macho ya watoto (Pediatric Ophthalmologists) na madaktari wa saratani za watoto (Pediatric Oncologists).

​Hapa kuna njia kuu za matibabu zinazotumika sasa:

​1. Tiba ya Kemikali (Chemotherapy)

​Hii ni matumizi ya dawa nguvu za kuua seli za saratani au kuzipunguza ukubwa ili matibabu mengine ya kienyeji (local therapies) yaweze kufanya kazi. Kuna njia kuu tatu za kutoa chemotherapy:

​Systemic Chemotherapy: Dawa zinatolewa kwa njia ya mshipa wa damu (IV) na kusambaa mwili mzima. Hutumika zaidi ikiwa uvimbe ni mkubwa, upo macho yote mawili, au kuna hatari ya kusambaa.

​Intra-arterial Chemotherapy (IAC): Hii ni teknolojia ya kisasa zaidi ambapo daktari anaingiza mrija mdogo (catheter) kupitia mshipa wa paja hadi kwenye mshipa mkuu wa damu unaolisha jicho (ophthalmic artery). Dawa inamwaglika moja kwa moja kwenye uvimbe. Faida yake ni kwamba inaua uvimbe kwa ufanisi mkubwa bila kuleta madhara makubwa mwilini (kama kichefuchefu au kupoteza nywele).

​Intravitreal Chemotherapy: Dawa inadungwa moja kwa moja ndani ya ugiligili wa jicho (vitreous humor) ili kuua seli ndogo ndogo za saratani zinazoelea ndani ya jicho (vitreous seeds).

​2. Tiba za Ndani ya Jicho (Focal / Local Therapies)

​Njia hizi hutumika pale uvimbe unapokuwa bado ni mdogo au baada ya kuupunguza ukubwa kwa kutumia chemotherapy:

​Laser Therapy (Photocoagulation / Transpupillary Thermotherapy - TTT): Inatumia mwanga wa laser kuchoma na kuziba mishipa ya damu inayolisha uvimbe, hivyo kuunyima chakula na kuua seli za saratani.

​Cryotherapy: Inatumia kifaa maalum chenye baridi kali sana (nyuzi joto chini ya sufuri) kugandisha na kuharibu seli za saratani kutoka nje ya ukuta wa jicho.

​Brachytherapy (Plaque Radiotherapy): Diski ndogo yenye mionzi ya kanyaboya (radioactive plaque) inashonwa kwa muda juu ya ukuta wa jicho karibu na uvimbe ili kutoa mionzi moja kwa moja kwenye saratani kwa siku chache, kisha inaondolewa.

​3. Upasuaji wa Kuondoa Jicho (Enucleation)

​Huu ni upasuaji wa kuondoa jicho zima lililoathirika pamoja na sehemu ya ujasiri wa macho (optic nerve).

​Inafanyika lini? Pale ambapo uvimbe ni mkubwa sana, umeharibu muundo wa jicho, mtoto ameshapoteza uoni kabisa kwenye jicho hilo, au njia nyingine zimeshindwa kufanya kazi.

​Baada ya upasuaji: Mtoto huwekewa kijicho cha bandia (orbital implant) ndani ya tundu, na baada ya tishu kupona, anawekewa prosthetic eye (jicho la bandia la nje) ambalo linafanana kabisa na jicho lake la pili lililo na afya kwa ajili ya muonekano mzuri (cosmetics). Mtoto anakuwa na uwezo wa kuishi maisha ya kawaida kabisa kwa kutumia jicho moja lililobaki.

​4. Tiba ya Mionzi ya Nje (External Beam Radiation Therapy - EBRT)

​Njia hii inatumia mashine kubwa iliyo nje ya mwili kuelekeza mionzi yenye nguvu ya X-ray kwenye jicho ili kuua saratani. Kwa sasa, madaktari wanajitahidi kuiepuka njia hii kwa watoto wadogo wenye retinoblastoma ya kurithi kwa sababu inaongeza hatari ya kupata saratani nyingine za mifupa na tishu za usoni hapo baadaye, lakini bado inatumika pale ambapo hakuna njia nyingine inayoweza kuokoa maisha ya mtoto.

​Huduma ya Baada ya Matibabu (Follow-up)

​Baada ya matibabu kukamilika, mtoto anapaswa kufanyiwa uchunguzi wa mara kwa mara (mara nyingi chini ya anesthesia ya muda mfupi) kwa miaka kadhaa. Hii inasaidia kuhakikisha kuwa saratani hairudi tena (recurrence) na kwamba jicho lingine (kama ilikuwa kwenye jicho moja) linaendelea kubaki salama.