Mila potofu kuhusu chanjo ya pentavalent kwenye jamii

Mila na dhana potofu kuhusu chanjo ya Pentavalent (na chanjo zingine za watoto kwa ujumla) ni miongoni mwa changamoto kubwa zinazofanya baadhi ya wazazi kuchelewesha au kuacha kabisa kuwapeleka watoto wao kliniki. Dhana hizi mara nyingi huchochewa na hofu, uvumi kwenye mitandao ya kijamii, au ukosefu wa elimu sahihi ya afya.

​Hapa kuna mchanganuo wa mila na dhana potofu zinazovuma kwenye jamii, pamoja na ukweli wa kisayansi uliopo:

​1. Dhana Kuwa Chanjo Inasababisha Ugumba/Ukosefu wa Uzazi Ukubwani

​Mila Potofu: Kuna uvumi unaodai kwamba chanjo hizi mseto zinalenga kupunguza uzazi kwa watoto (hasa wa kike) pindi watakapokuwa watu wazima, kama mkakati wa siri wa kudhibiti idadi ya watu duniani.

​Ukweli wa Kitiba: Chanjo ya Pentavalent haina uhusiano wowote na mfumo wa uzazi. Kazi yake ya pekee ni kuchochea mfumo wa kinga kutengeneza askari wa mwili (antibodies) dhidi ya magonjwa yale matano (Dondakoo, Kifaduro, Pepopunda, Homa ya Ini, na Hib). Mamilioni ya watoto waliopata chanjo hii miaka ya nyuma sasa hivi ni watu wazima na wana familia zao.

​2. Imani Kwamba Mtoto Akipata Homa Baada ya Chanjo Amelishwa Ugonjwa

​Mila Potofu: Wazazi wengi huamini kuwa mtoto anapopata homa kali, kuvimba, au kulia sana baada ya kudungwa Pentavalent, basi daktari amempa ugonjwa au chanjo hiyo ni mbaya/ina sumu.

​Ukweli wa Kitiba: Homa nyepesi na kuvimba kidogo mahali pa dunge ni ishara nzuri kwamba chanjo inafanya kazi. Mfumo wa kinga wa mtoto unajifunza kupambana na vimelea hivyo vilivyodhoofishwa ili siku vikitaka kuingia vyenyewe mwilini, askari wa mwili wawe tayari kuviua mara moja. Hali hii huisha ndani ya siku 1 hadi 2 kwa kutumia dawa rahisi kama Paracetamol.

​3. Dhana Kuwa Sindano Moja Yenye Magonjwa Matano Inazidi Uwezo wa Mtoto

​Mila Potofu: Baadhi ya watu huamini kuwa kuchanganya kinga ya magonjwa matano kwenye sindano moja ni "mzigo mkubwa sana" unaoweza kuzifanya seli za mtoto mchanga zishindwe kuhimili na hatimaye kupata mtindio wa ubongo au ulemavu.

​Ukweli wa Kitiba: Mfumo wa kinga wa mtoto mchanga una uwezo wa kupambana na maelfu ya vimelea tofauti tofauti kwa wakati mmoja kila siku tangu anapozaliwa (kupitia hewa, vumbi, na vitu anavyogusa). Kisayansi, Pentavalent imetengenezwa kwa umakini mkubwa ili kumpa mtoto ulinzi wa juu kwa kutumia kiasi kidogo sana cha vimelea vilivyodhoofishwa, jambo linalomuepusha kudungwa sindano tano tofauti.

​4. Kuamini Tiba za Kiasili au Maombi Pekee Yanakataza Chanjo

​Mila Potofu: Kwenye baadhi ya jamii zenye misingi mikali ya kitamaduni au kidini, inaaminika kuwa matumizi ya mitishamba, chale za kienyeji, au maombi pekee yanatosha kumlinda mtoto na "magonjwa ya upepo" (kama vile Kifaduro au Surua), na kwamba kuweka vitu vya kigeni (chanjo) mwilini ni kukiuka maadili.

​Ukweli wa Kitiba: Ingawa imani na utamaduni vina nafasi yake, magonjwa yanayosababishwa na bakteria na virusi kama Haemophilus influenzae au Pepopunda yanahitaji kinga mahususi ya kibaolojia. Historia inaonyesha kabla ya chanjo hizi kugunduliwa, jamii zetu zilipoteza watoto wengi sana kutokana na milipuko ya magonjwa haya licha ya kuwepo kwa tiba hizo za kiasili.

​5. Dhana Kuwa Ni "Biashara ya Wazungu" na Haina Faida Kwetu

​Mila Potofu: Kuna mtazamo hasi kuwa chanjo ni mradi wa kibiashara wa nchi za nje au mashirika makubwa ya kimataifa kujipatia faida, na kwamba watoto wa Kiafrika wana kinga ya asili inayojitosheleza bila kuhitaji dawa hizo.

​Ukweli wa Kitiba: Magonjwa hayachagui rangi wala bara; bakteria wa Pepopunda au Hib wanashambulia mtoto yeyote asiye na kinga. Serikali kupitia Wizara ya Afya inakagua na kujiridhisha na usalama wa chanjo zote kabla hazijatolewa kwa wananchi. Ni uwekezaji mkubwa unaookoa mabilioni ya fedha ambayo yangeenda kwenye kununua dawa za matibabu ya ICU na kuhudumia ulemavu wa kudumu.

​Neno la Kushauri: Kama mtaalamu wa afya au mdau wa maendeleo kwenye jamii, njia bora ya kupambana na mila hizi potofu ni kutoa elimu kwa lugha rahisi, kushirikisha viongozi wa dini na wa kimila, na kuonyesha mifano hai ya jinsi watoto waliochanjwa wanavyokua kwa afya na furaha.