Sababu zinazochangia kuwepo kwa malaria

​Sababu Zinazochangia Kuwepo kwa Malaria

​1. Mazingira Yanayoruhusu Kuzaliana kwa Mbu

​Mbu jike aina ya Anopheles anahitaji maji yaliyotuama ili kutaga mayai yake na kukamilisha mzunguko wake wa ukuaji (kuanzia lava hadi kuwa mbu kamili). Maeneo yenye mashimo ya maji, madimbwi, mifereji iliyoziba, vifuu vya nazi, au makopo yaliyotupwa kiholela karibu na makazi ya watu hutoa mazingira kamili (mazalia) kwa ajili ya mbu hawa kuzaliana kwa wingi.

​2. Hali ya Hewa (Joto na Unyevunyevu)

​Vimelea vya malaria (Plasmodium) na mbu wenyewe hustawi vizuri zaidi katika maeneo yenye joto la wastani (kati ya nyuzi joto 20^\circ\text{C} hadi 30^\circ\text{C}) na unyevunyevu mwingi wa hewa. Hali hii ya hewa huharakisha ukuaji wa vimelea ndani ya mbu na pia hufanya mbu kuishi muda mrefu zaidi na kuuma mara kwa mara, jambo linaloongeza kasi ya maambukizi baada ya msimu wa mvua.

​3. Ukosefu wa Hatua Imara za Kujikinga

​Kutokuwepo kwa mazoea ya kutumia vyandaluwa vyenye dawa ya muda mrefu (LLINs) kila usiku, au kutoweka nyavu kwenye madirisha na milango, kunawaacha watu wazi kushambuliwa na mbu wakati wa usiku. Vilevile, kutofanya usafi wa mazingira kama kufyeka nyasi ndefu na kufukiwa madimbwi huchangia mbu kubaki karibu na nyumba.

​4. Changamoto za Kiuchumi na Kijamii

​Umaskini huchangia kwa kiasi kikubwa uwepo wa malaria. Nyumba nyingi katika jamii zenye kipato duni hazina mifumo mizuri ya kuzuia mbu (kama dari au kuta imara). Aidha, uwezo mdogo wa kifedha wa kupata huduma za afya mapema husababisha wagonjwa wengi kubaki na vimelea mwilini kwa muda mrefu bila kutibiwa, na hivyo kuendelea kuwa chanzo cha maambukizi kwa wengine kupitia mbu.

​5. Uhamiaji na Usafiri wa Watu

​Kuhama kwa watu kutoka maeneo yenye malaria kwenda maeneo yasiyo na maambukizi makubwa (au kinyume chake) huchangia kusambaza vimelea. Mtu mwenye vimelea vya malaria akisafiri kwenda eneo lingine lenye mbu wa Anopheles, mbu hao wakimng'ata watachukua vimelea na kuanza kuwaambukiza wakazi wa eneo hilo jipya.

​Mzunguko wa Maambukizi ya Malaria (Malaria Transmission Cycle)

​Mzunguko wa malaria ni mnyororo unaohusisha pande tatu kuu: Binadamu, Mbu jike wa Anopheles, na Kimelea cha Plasmodium. Mzunguko huu unajirudia kwa hatua zifuatazo bila kukata:

​Hatua ya 1: Mbu Mwenye Maambukizi Anamng'ata Binadamu

Mzunguko unaanza pale mbu jike wa Anopheles aliyebaeba vimelea vya malaria (Plasmodium) anapomng'ata binadamu mwenye afya ili kufyonza damu. Wakati akifanya hivyo, mbu huingiza mate yake yenye vimelea (katika hatua ya sporozoites) kwenye mfumo wa damu wa binadamu.

​Hatua ya 2: Vimelea Kushambulia Ini

Vimelea hivyo husafiri haraka kupitia mfumo wa damu hadi kwenye ini la binadamu ndani ya dakika chache. Vikiwa ndani ya ini, vimelea huingia kwenye seli za ini na kuanza kuzaliana kwa njia isiyo ya kijinsia kwa siri (bila kuonyesha dalili zozote) kwa muda wa siku kadhaa hadi wiki chache.

​Hatua ya 3: Vimelea Kuingia na Kupasua Seli za Damu Nyekundu

Baada ya kukomaa na kuongezeka idadi ndani ya ini, seli za ini hupasuka na kuachia vimelea vingi vipya (katika hatua ya merozoites) kurudi kwenye mfumo wa damu. Vimelea hivi sasa huanza kushambulia seli nyekundu za damu (red blood cells). Vinazaliana ndani ya seli hizo hadi zinapofikia kikomo na kupasuka, jambo linaloachia sumu na vimelea zaidi kwenye damu. Hatua hii ya kupasuka kwa seli za damu ndiyo inayomfanya mgonjwa kuanza kupata dalili kama homa kali, kutetemeka, na maumivu ya mwili.

​Hatua ya 4: Kutengenezwa kwa Vimelea vya Kiume na Kike

Wakati vimelea vinaendelea kupasua seli za damu, baadhi yake hubadilika na kuwa vimelea vya uzazi vya kiume na kike (vinavyoitwa gametocytes). Vimelea hivi vya uzazi huendelea kuzunguka kwenye mfumo wa damu wa binadamu bila kusababisha madhara mapya, vikisubiri kubebwa.

​Hatua ya 5: Mbu Mwingine Anamng'ata Mgonjwa

Mbu mwingine wa Anopheles ambaye alikuwa hana maambukizi anapomng'ata mtu huyu mwenye malaria ili anywe damu, anafyonza pia vile vimelea vya uzazi (gametocytes) vilivyomo kwenye damu ya mgonjwa.

​Hatua ya 6: Vimelea Kuzaliana Ndani ya Mbu

Vimelea vya kiume na kike vinavyoingia tumboni mwa mbu hukutana na kuratibu uzazi wa kijinsia. Baada ya muungano huo, vinatengeneza vifuko vya vimelea kwenye ukuta wa tumbo la mbu. Vifuko hivyo vinapokomaa, vinapasuka na kuachia maelfu ya vimelea vipya vinavyosafiri hadi kwenye tezi za mate za mbu huyo.

​Mbu huyu sasa anakuwa na maambukizi kamili na yuko tayari kumng'ata binadamu mwingine mwenye afya, na hivyo mzunguko unaanza upya tena na tena.