Aina za kuungua (Types of burn)

Utangulizi

​Majeraha ya kuungua ni kati ya changamoto kubwa na changamano za kiafya zinazoweza kuupata mwili wa mwanadamu. Ingawa mara nyingi huchukuliwa kama uharibifu wa ngozi tu, majeraha haya yanaweza kuwa na madhara makubwa ya ndani kulingana na chanzo chake na jinsi yalivyopenya mwilini. Ili kuweza kutathmini na kutibu majeraha haya kwa usahihi, wataalamu wa afya wanayagawa katika makundi makuu mawili: Aina ya kuungua (kulingana na chanzo) na Daraja la kuungua (kulingana na urefu au kina cha uharibifu wa tishu). Kuelewa mgawanyiko huu ni muhimu katika kutambua ukubwa wa tatizo.

​Aina za Kuungua (Kulingana na Chanzo)

​Kuungua kunapangwa katika makundi kulingana na nishati au dutu iliyosababisha uharibifu kwenye ngozi:

​Kuungua kwa Joto (Thermal Burns): Hii ndiyo aina ya kawaida zaidi, inayotokana na ngozi kugusa vyanzo vya joto kali kama vile moto wa wazi, vimiminika vya moto (maji, mafuta, supu), au vitu vilivyopata joto kali kama pasi na vyungu.

​Kuungua kwa Kemikali (Chemical Burns): Hutokea pale ngozi au macho yanapogusana na kemikali kali za asidi au besi (alkali), kama vile asidi ya betri au kemikali za kusafishia vyoo na mitaro. Kemikali hizi huendelea kula tishu hadi zitakaposafishwa kabisa.

​Kuungua kwa Umeme (Electrical Burns): Hutokea pale mkondo wa umeme unalopita mwilini. Aina hii ni ya hatari sana kwa sababu inaweza kuacha alama ndogo nje ya ngozi, lakini ikasababisha uharibifu mkubwa wa ndani kwenye misuli, mishipa ya fahamu, na viungo vya ndani.

​Kuungua kwa Mionzi (Radiation Burns): Husababishwa na mionzi ya jua (sunburn) kutokana na kukaa juani kwa muda mrefu, au mionzi ya kitiba kama ile inayotumika kwenye vipimo vya X-ray na matibabu ya ugonjwa wa saratani.

​Daraja za Kuungua (Kina cha Uharibifu)

​Ukali wa jeraha la kuungua hupimwa kwa "daraja" (degrees), ambazo zinaonyesha jinsi jeraha lilivyopenya ndani ya matabaka ya ngozi na tishu za chini.

​1. Kuungua kwa Daraja la Kwanza (First-Degree Burn)

​Haya ni majeraha madogo yanayoathiri tabaka la juu kabisa la ngozi tu (epidermis).

​Sifa zake: Ngozi huwa nyekundu, kavu, na inauma ikiguswa, lakini haitokei malengelenge. Mfano mzuri ni kuungua kwa jua kwa kawaida.

​Kupona: Hupona haraka ndani ya siku 3 hadi 6 bila kuacha kovu la kudumu.

​2. Kuungua kwa Daraja la Pili (Second-Degree Burn)

​Jeraha hili linavuka tabaka la juu na kuathiri tabaka la pili la ngozi (dermis).

​Sifa zake: Ngozi inakuwa nyekundu sana, inavimba, na inauma vibaya sana. Sifa kuu ni kutokea kwa malengelenge (blisters) na eneo la jeraha linaweza kuonekana kama lina unyevu au majimaji.

​Kupona: Inaweza kuchukua wiki 2 hadi 3 au zaidi kupona, na wakati mwingine linaweza kuacha kovu au kubadilisha rangi ya ngozi.

​3. Kuungua kwa Daraja la Tatu (Third-Degree Burn)

​Hili ni jeraha kubwa linaloharibu matabaka yote mawili ya ngozi na kupenya hadi kwenye tabaka la mafuta lililopo chini ya ngozi.

​Sifa zake: Ngozi inaweza kuonekana kuwa nyeupe, ya hudhurungi, au ya rangi nyeusi iliyoungua (charred), na inakuwa ngumu kama ngozi ya kiatu (leathery). Jambo la kushangaza ni kwamba eneo la katikati la jeraha hili halina maumivu kwa sababu mishipa ya fahamu inayohisi maumivu inakuwa imeharibiwa kabisa (ingawa pembezoni mwa jeraha bado patasababisha maumivu makali).

​Kupona: Halina uwezo wa kupona lenyewe bila kuacha makovu makubwa, na mara nyingi huhitaji upasuaji wa kuhamisha ngozi kutoka sehemu nyingine ya mwili (skin grafting).

​4. Kuungua kwa Daraja la Nne (Fourth-Degree Burn)

​Hili ni daraja la hatari zaidi ambapo uharibifu unavuka ngozi kabisa na kuathiri tishu za ndani kabisa za mwili.

​Sifa zake: Jeraha linapenya na kuharibu misuli, kano (tendons), mishipa ya viungo (ligaments), na hata mifupa. Eneo lililoathirika linaonekana kuwa jeusi kabisa kama mkaa.

​Kupona: Hakuna hisia zozote za maumivu kwenye eneo hilo kwa sababu ya uharibifu kamili wa mishipa ya fahamu. Linahitaji matibabu ya dharura ya upasuaji mkubwa, huleta ulemavu wa kudumu, na wakati mwingine unaweza kusababisha kiungo husika kukatwa (amputation)