Ingawa ugonjwa wa tezi dume unaweza kumpata mwanamume yeyote, tafiti za kitabibu zinaonyesha kuwa kuna watu walio kwenye mazingira au wenye viashiria vinavyoweka miili yao katika hatari kubwa zaidi ya kupata matatizo haya (BPH au Saratani ya Tezi Dume).
Makundi hayo yamegawanyika katika makundi makuu yafuatayo:
1. Kundi la Umri (Wanaume Wenye Umri Mkubwa)
Umri ndio kiashiria kikuu na cha kwanza cha matatizo ya tezi dume.
Wanaume wenye umri wa miaka 50 na kuendelea: Hili ndilo kundi linaloongoza kwa kukabiliwa na tezi dume kuvimba kwa kawaida (BPH). Kadiri mwanamume anavyozeeka, ndivyo mabadiliko ya homoni yanavyochochea tezi hii kutanuka.
Wanaume wenye umri wa miaka 65 na kuendelea: Hatari ya kupata saratani ya tezi dume huongezeka kwa kasi sana katika umri huu. Ni nadra sana kwa mwanamume aliye chini ya miaka 40 kupata saratani hii.
2. Kundi Lenye Historia ya Familia (Vinasaba / Genetics)
Wanaume ambao katika koo zao kuna historia ya magonjwa haya wako hatarini zaidi kwa sababu ya vinasaba vinavyorithiwa.
Wenye ndugu wa karibu wa kiume: Kama baba mzazi, kaka, au mtoto wako wa kiume amewahi kuugua saratani ya tezi dume, hatari ya wewe kuipata inaongezeka mara mbili zaidi.
Wenye historia ya saratani ya matiti katika familia: Kama kuna wanawake katika familia ya karibu (mama au dada) walioathirika na saratani ya matiti au ya mifuko ya mayai (ovarian cancer) kutokana na hitilafu ya vinasaba vya BRCA1 au BRCA2, wanaume wa familia hiyo pia wanakuwa kwenye hatari kubwa ya kupata saratani ya tezi dume.
3. Kundi la Asili na Kabila (Race / Ethnicity)
Kuna utofauti mkubwa wa kijiografia na kiutamaduni unaoathiri jinsi ugonjwa huu unavyoshambulia:
Wanaume Weusi (Wenye asili ya Afrika): Kitatibu, wanaume weusi wapo kwenye hatari kubwa zaidi ya kupata saratani ya tezi dume ikilinganishwa na wanaume wa rangi nyingine (kama weupe au waasia). Aidha, wanaume weusi wakipata saratani hii, huwa na mwelekeo wa kushambuliwa kwa ukali zaidi (aggressive) na katika umri mdogo zaidi.
4. Kundi la Watu Wenye Mtindo Hatari wa Ulaji na Lishe
Chakula unachokula kina mchango mkubwa katika kuchochea au kuzuia mabadiliko ya seli za tezi dume.
Wanaokula nyama nyekundu na bidhaa za maziwa kwa wingi: Wanaume wanaopendelea kula milo yenye mafuta mengi ya wanyama, nyama zilizosindikwa (kama soseji), na kukosa mboga za majani na matunda.
Wenye upungufu wa vimelea mvilisho (Antioxidants): Wanaume wasio wepesi kula vyakula vyenye madini ya Zinc, Selenium, na virutubisho kama Lycopene (vinavyopatikana kwa wingi kwenye nyanya zilizopikwa, tikiti maji, na mapapai) ambavyo husaidia kulinda afya ya tezi dume.
5. Kundi la Wenye Matatizo ya Kiafya na Uzito (Metabolic Factors)
Magonjwa ya kimfumo yanayoathiri mwili mzima yanaweza pia kuchochea ukuaji wa tezi dume:
Wenye uzito uliopitiliza (Kitambi/Obesity): Unene wa kupindukia hubadilisha mfumo wa homoni mwilini (huongeza homoni ya estrogen na kuchochea vichocheo vya ukuaji vinavyojulikana kama Insulin-like Growth Factors), hali inayofanya seli za tezi dume kukua kwa kasi.
Wagonjwa wa Kisukari na Shinikizo la Juu la Damu: Tafiti zinaonyesha kuwa na ugonjwa wa kisukari cha jopo la pili (Type 2 Diabetes) au shinikizo la juu la damu kunaweza kuhusishwa na uwezekano mkubwa wa tezi dume kuvimba (BPH).
6. Kundi la Wanaume Wanaofanya Kazi kwenye Viwanda vya Kemikali
Hili ni kundi linalokumbana na hatari kutokana na mazingira ya kazi:
Wafanyakazi wanaovuta au kugusa kemikali zenye sumu viwandani, hasa madini ya Cadmium (yanayotumika kwenye betri, uchomeleaji vyuma, na viwanda vya rangi), pamoja na wakulima wanaopulizia viuatilifu (pesticides) mashambani bila vifaa vya kujikinga
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
