Dalili za aliyengua daraja la nne

Utangulizi

​Majeraha ya moto huainishwa katika madaraja tofauti kulingana na kina cha tishu zilizoathirika, kuanzia daraja la kwanza (linaloathiri ngozi ya juu tu) hadi daraja la nne ambalo ndilo gumu na hatari zaidi. Jeraha la moto la daraja la nne halishanii tu kwenye tabaka zote za ngozi (epidermis na dermis), bali linapenya chini zaidi na kuharibu tishu za chini ya ngozi (subcutaneous tissue), misuli, mishipa ya fahamu, kano za nyama (tendons), na hata kufikia mifupa.

​Majeraha haya mara nyingi hutokana na kukaa karibu na moto mkali kwa muda mrefu, milipuko, kushika umeme mkubwa wa viwandani, au kemikali kali sana. Kutokana na ukubwa wa uharibifu huu, majeraha haya yanahitaji huduma ya dharura ya kitabibu mara moja ili kuokoa maisha ya mgonjwa.

​Dalili za Aliyeungua Daraja la Nne

​Mtu aliyeungua moto daraja la nne huonyesha dalili za kipekee ambazo ni rahisi kuzitofautisha na majeraha ya kawaida ya moto. Dalili hizo zimegawanyika katika mwonekano wa jeraha, athari za mifumo ya fahamu, na hali ya jumla ya mgonjwa:

​1. Mwonekano wa Ngozi na Jeraha

​Ngozi Kuwa Nyeusi au Kuungua Kama Mkaa (Charred Appearance): Tofauti na majeraha madogo ambapo ngozi huwa nyekundu, ngozi iliyoungua daraja la nne mara nyingi hugeuka kuwa nyeusi kabisa kama mkaa au kuwa ya rangi ya kijivu iliyofifia kutokana na tishu kuwa zimekufa kabisa (necrosis).

​Ngozi Kuwa Ngumu na Kavu (Leathery Texture): Ngozi iliyoathirika inapoteza unyevu na unyumbulifu wake wote. Hugeuka kuwa ngumu sana kama ngozi ya kiatu iliyokauka na haiwezi kujivuta.

​Tishu za Ndani Kuonekana Wazi: Kutokana na tabaka zote za ngozi kuteketea, unaweza kuona misuli, kano za nyama (tendons), mafuta ya mwilini, na hata mifupa ikiwa wazi au ikiwa imeungua katika eneo la jeraha.

​Kutokuwepo kwa Malengelenge (No Blisters): Katika daraja hili, hakuna malengelenge yanayotokea kwa sababu mishipa yote ya damu na tishu zinazoweza kuzalisha umajimaji chini ya ngozi zinakuwa zimeshaharibiwa kabisa.

​2. Athari kwenye Mifumo ya Fahamu na Maumivu

​Kutohisi Maumivu Kwenye Eneo la Jeraha (Analgesia): Moja ya dalili zinazoshangaza sana ni kwamba mgonjwa hahisi maumivu yoyote katika lile eneo lililoungua daraja la nne. Hii hutokea kwa sababu miisho yote ya mishipa ya fahamu (nerve endings) inayopeleka taarifa za maumivu kwenye ubongo inakuwa imeteketezwa kabisa na moto. (Hata hivyo, mgonjwa anaweza akawa anahisi maumivu makali pembezoni mwa jeraha ambapo ngozi inaweza ikawa imeungua kwa daraja la pili au la tatu).

​3. Dalili za Jumla za Kimwili na Kimfumo

​Uharibifu mkubwa wa ngozi huingilia mifumo mingine ya mwili na kusababisha dalili zifuatazo:

​Kushuka kwa Shinikizo la Damu na Mshtuko (Shock): Mwili hupoteza kiasi kikubwa sana cha maji na plazma kupitia maeneo yaliyofunguka, jambo linalopelekea kushuka kwa kiwango cha damu mwilini (hypovolemic shock). Mgonjwa anaweza kuwa na mapigo ya moyo yanayoenda kasi, kupumua kwa shida, na kuchanganyikiwa.

​Kupungua kwa Joto la Mwili (Hypothermia): Ngozi ndiyo kiungo kikuu kinachodhibiti joto la mwili. Inapoharibika yote, mwili unashindwa kutunza joto, hivyo mgonjwa anaweza kuanza kutetemeka na joto la mwili kushuka sana, hata kama mazingira yana moto.

​Kushindwa Kufanya Kazi kwa Figo (Kidogo Feli): Misuli iliyoungua hutoa protini hatari iitwayo myoglobin kwenye mzunguko wa damu. Protini hii inaposafiri kwenda kwenye figo, huziba vichungi vya figo na kusababisha mkojo kuwa mweusi au wa kahawia, na hatimaye figo kushindwa kufanya kazi kabia (acute kidney injury).

​Shida ya Kupumua: Ikiwa moto ulihusisha moshi mkali au ulitokea ndani ya nyumba, mgonjwa anaweza kuwa na makovu ya masizi puani/mdomoni, kukohoa sana, na sauti kukauka, ikionyesha kuwa mfumo wa hewa nao umeungua ndani.

​Hitimisho

​Majeraha ya moto ya daraja la nne yanawakilisha dharura kubwa ya kitabibu ambayo haiwezi kutibiwa nyumbani au kwa huduma ya kwanza ya kawaida. Kutokana na ukweli kwamba mishipa ya fahamu, misuli, na mifupa vinakuwa vimeathirika, majeraha haya hayawezi kupona yenyewe bila uingiliaji kati wa madaktari bingwa wa upasuaji.

​Matibabu yake kwa kawaida huhusisha usafishaji mkubwa wa kuondoa tishu zilizokufa (debridement), upasuaji wa kupandikiza ngozi (skin grafting), na mara nyingi, ikiwa jeraha lipo kwenye kiungo kama mkono au mguu na kimepoteza sifa ya kuishi, kukatwa kwa kiungo (amputation) kunaweza kuhitajika ili kuokoa maisha ya mgonjwa. Lengo kuu la kwanza la matibabu katika hatua hii ni kurudisha maji mwilini kupitia mishipa (IV fluids) na kuzuia maambukizi hatari ya bakteria (sepsis).