HUDUMA YA KWANZA KWA MTU ALIYENGATWA NA NYOKA

Utangulizi

​Kung'atwa na nyoka ni moja kati ya dharura kubwa na za kutofurahisha zinazoweza kutokea, hasa katika maeneo ya vijijini au karibu na mashamba na mapori. Hali hii husababisha hofu kubwa kwa majeruhi na watu wanaomzunguka. Wakati baadhi ya nyoka wakiwa hawana sumu, wale wenye sumu wanaweza kusababisha madhara makubwa mwilini, uharibifu wa viungo, au hata kifo ndani ya muda mfupi usipochukua hatua sahihi.

​Katika dharura hii, Huduma ya Kwanza sahihi na ya haraka ni nguzo kuu ya kuokoa maisha. Tofauti na majeraha mengine, huduma ya kwanza ya kung'atwa na nyoka inahitaji umakini mkubwa kwa sababu makosa madogo yanaweza kusababisha sumu isambae kwa kasi zaidi mwilini.

​Hatua za Huduma ya Kwanza kwa Aliyengatwa na Nyoka

​Lengo kuu la huduma hii ni kumfanya majeruhi atulie, kuzuia sumu isisambae kwa kasi kwenda kwenye viungo muhimu (kama moyo na mapafu), na kumfikisha hospitalini haraka iwezekanavyo.

​1. Hatua za Kuchukua Mara Moja (Do's)

​Kaa Mbali na Nyoka: Hakikisha eneo mlipo ni salama ili nyoka asije akang'ata mtu mwingine au kumrudia majeruhi. Usipoteze muda mwingi kumfukuza au kumwua nyoka.

​Tuliza Majeruhi: Muhimize majeruhi kutulia na asifadhaike. Hofu na mshtuko huongeza mapigo ya moyo, jambo linalofanya sumu isambae haraka zaidi mwilini.

​Weka Kiungo Chini ya Kiwango cha Moyo: Kama ameng'atwa kwenye mkono au mguu, uweke mguu au mkono huo chini ya usawa wa moyo wake.

​Ondoa Vitu Vinavyobana: Vua saa, pete, vikuku, au nguo zinazobana karibu na eneo lililong'atwa, kwani kiungo kinaweza kuvimba na vitu hivyo vikasababisha damu isitembee kabisa.

​Funga Bendeji ya Shinikizo (Pressure Immobilization): Kama una bendeji ya mtindo wa elastic (ile inayovutika), funga kiungo chote kuanzia eneo la jeraha kuelekea juu ya kiungo hicho. Funga kwa kubana kiasi (kama unavyofunga mguu ulioteguka), lakini isibane sana kiasi cha kuzuia mzunguko wa damu kwenye mishipa mikubwa.

​Tuliza Kiungo (Immobilize): Funga mti au bango pembeni ya kiungo hicho ili kuzuia kisicheze kabisa (kama unavyofunga mtu aliyevunjika mfupa). Mgonjwa asitembee kabisa; akibebwa ni bora zaidi.

​Wahi Hospitalini: Mpeleke majeruhi kwenye kituo cha afya kilicho karibu haraka iwezekanavyo ambapo kuna dawa ya kupunguza sumu ya nyoka (Anti-venom).

​2. Mambo ya Kuepuka kabisa (Don'ts)

​Kuna imani nyingi potofu za kienyeji ambazo zimekuwa zikitumika lakini ni hatari sana:

​USINYONYE sumu kwa mdomo: Hii ni hatari kwa mhudumu kwani sumu inaweza kuingia mwilini kwake kupitia vidonda vidogo vya mdomoni au fizi.

​USIKATE au kuchanja jeraha: Kucharanga jeraha kwa wembe au kisu huongeza hatari ya maambukizi (infekshon) na husababisha damu kuvuja zaidi bila kusaidia kutoa sumu.

​USIFUNGE kamba kwa nguvu sana (Tourniquet): Kufunga kamba juu ya jeraha kwa nguvu sana kiasi cha kuzuia damu kabisa kunaweza kusababisha kiungo hicho kife ganzi na kuanza kuoza, hali inayoweza kupelekea kiungo kukatwa hospitalini.

​USIWEKE barafu au kemikali: Usiweke barafu, mafuta ya taa, au majivu kwenye jeraha.

​USIMPE mgonjwa pombe au dawa za kulevya: Hivi huongeza kasi ya mzunguko wa damu na kusambaza sumu haraka.

​Hitimisho

​Huduma ya kwanza kwa mtu aliyengatwa na nyoka inategemea zaidi utulivu na kuzuia harakati za mwili kuliko kitu kingine chochote. Kosa kubwa ambalo wengi hulifanya ni kutumia mbinu za kienyeji zenye vurugu kama kukata kidonda au kufunga kamba kwa nguvu sana, mambo ambayo huongeza madhara badala ya kusaidia. Njia pekee ya uhakika ya kutibu sumu ya nyoka ni kupata dawa ya anti-venom hospitalini. Kwa hiyo, jukumu la mhudumu wa kwanza ni kumtuliza mgonjwa, kufunga bendeji ya wastani, na kuhakikisha anafikishwa mbele ya madaktari bila kuchelewa.