UTANGULIZI
Katika miaka ya hivi karibuni, tabia ya kujitibu (self-medication) imekuwa jambo la kawaida sana kwenye jamii yetu. Kutokana na urahisi wa kupata dawa madukani, maendeleo ya teknolojia, na wakati mwingine gharama za hospitali, watu wengi wamejikuta wakijinunulia dawa pindi wanapohisi kuumwa bila kufanyiwa vipimo.
Hata hivyo, tabia hii ni hatari sana. Dawa zote, ziwe za viwandani au za asili, ni kemikali zinazohitaji utambuzi wa kitaalamu kabla ya kuingia mwilini. Kutumia dawa bila ushauri wa daktari au mfamasia ni sawa na kutembea gizani kwenye njia yenye miiba; kuna nafasi kubwa ya kujiumiza kuliko kujiponya.
MADHARA YA KUTUMIA DAWA BILA USHAURI WA WATAALAMU
Kuna madhara mengi makubwa yanayoweza kumpata mtu anayejitibu mwenyewe, ikiwa ni pamoja na:
1. Sugu ya Dawa (Drug Resistance)
Hili ni moja ya madhara makubwa zaidi duniani kwa sasa, hasa kwenye matumizi ya dawa za kuzuia bakteria (Antibiotics). Mtu anapotumia antibiotics kwa ugonjwa usiohitaji dawa hizo (kama vile mafua ya kawaida ya virusi), au anapokunywa dozi isiyosahihi, bakteria wanajenga uwezo wa kuzihimili dawa hizo. Matokeo yake, siku mhusika akiumwa kweli, dawa hizo zinakuwa hazifanyi kazi tena.
2. Kupata Dozi Isiyosahihi (Overdose au Underdose)
Overdose (Ziada): Kunywa dawa nyingi kuliko inavyotakiwa kunaweza kusababisha sumu mwilini na kuharibu viungo vya ndani.
Underdose (Pungufu): Kunywa dawa chache kuliko inavyotakiwa hakuui ugonjwa, badala yake kunaufanya ugonjwa uwe sugu na kuuongezea nguvu.
3. Uharibifu wa Viungo vya Ndani (Ini na Figo)
Kazi kubwa ya ini ni kuchuja sumu, na kazi ya figo ni kusafisha damu na kutoa mabaki ya dawa mwilini. Unapotumia dawa kiholela au kwa muda mrefu bila vipimo, unavichosha viungo hivi na unaweza kusababisha kufeli kwa figo au ini, hali ambayo ni ya hatari na hugharimu maisha.
4. Muingiliano Hasi wa Dawa (Drug Interactions)
Kuna dawa ambazo hazitakiwi kunywewa pamoja kwa sababu zikikutana mwilini zinaweza kuleta madhara makubwa au kufuta nguvu ya dawa nyingine. Daktari au mtaalamu wa afya pekee ndiye mwenye uelewa wa dawa gani inaenda salama na dawa gani.
5. Kufunika Dalili za Ugonjwa Halisi (Masking of Symptoms)
Kujitibu kunaweza kutuliza maumivu kwa muda, lakini hakuondoi chanzo cha ugonjwa. Kwa mfano, unaweza ukawa unakunywa dawa ya kutuliza maumivu ya kichwa kila siku kumbe una tatizo kubwa zaidi kama shinikizo la juu la damu (BP) au uvimbe. Hii inachelewesha kupata matibabu sahihi mpaka ugonjwa unapokuwa hatua ya mwisho.
6. Mzio na Madhara ya Pembeni (Allergies & Side Effects)
Baadhi ya watu wana mzio (allergy) mkali na dawa fulani (kama Penicillin au Sulphur). Mtaalamu wa afya anajua maswali ya kuuliza kabla ya kutoa dawa, lakini ukijinunulia mwenyewe unaweza kupata mshtuko wa mzio (Anaphylactic shock) unaoweza kusababisha kifo cha ghafla.
HITIMISHO
Dawa ni nzuri na zimeokoa mamilioni ya maisha, lakini ni salama tu pale zinapotumika kwa usahihi, kwa wakati sahihi, na kwa mtu sahihi. Afya ni mtaji wa kwanza wa mwanadamu, na haitakiwi kufanyiwa majaribio kwa hisia au ushauri wa majirani na intaneti.
Ili kulinda afya zetu na za vizazi vijavyo, ni muhimu kujenga utamaduni wa kwenda hospitali kufanya vipimo na kupata ushauri wa madaktari kabla ya kutumia dawa yoyote. Kumbuka: "Dawa ni sumu, isipotumika kwa usahihi."
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
