Huduma ya kwanza kwa aliyengua daraja la nne

Utangulizi

​Majeraha ya kuungua huainishwa katika madaraja tofauti kulingana na kina na ukubwa wa uharibifu uliofanyika kwenye ngozi na tishu za mwili. Kati ya majeraha haya, kuungua kwa daraja la nne (Fourth-Degree Burns) ndilo daraja la hatari na kali zaidi. Tofauti na madaraja ya chini yanayoishia kwenye tabaka za ngozi, jeraha la daraja la nne linapenya chini kabisa ya ngozi na kuharibu tishu za ndani kama vile misuli, kano (tendons), mishipa ya fahamu, na hata mifupa.

​Kutokana na ukweli kwamba mishipa ya fahamu inayosononeka na kuhisi maumivu huwa imeharibiwa kabisa, mara nyingi mhanga wa daraja hili hahisi maumivu makali kwenye eneo la jeraha lenyewe, ingawa hali hii ni ya dharura kubwa inayotishia maisha. Kutoa huduma ya kwanza sahihi na kwa haraka ni hatua ya kuokoa maisha kabla ya mgonjwa kufikishwa hospitalini.

​Huduma ya Kwanza kwa Aliyengua Daraja la Nne

​Kushughulikia jeraha la daraja la nne kunatofautiana sana na majeraha madogo ya moto. Hapa, lengo kuu la huduma ya kwanza sio kutibu jeraha (kwani hilo linahitaji upasuaji mkubwa wa dharura), bali ni kuhakikisha usalama wa mhanga, kuzuia madhara zaidi, na kudumisha uhai.

​Zifuatazo ni hatua muhimu za kufuata:

​1. Hakikisha Usalama na Ondoa Chanzo cha Moto

​Jambo la kwanza kabisa ni kuhakikisha eneo lilipo ni salama kwako na kwa mhanga.

​Kama mhanga bado anawaka moto, mpe amri ya "Simama, Anguka, na Tagaa" (Stop, Drop, and Roll) au mfunike kwa blanketi zito lisilo la nailoni ili kuzima moto.

​Zima vyanzo vya umeme au kemikali kama ndivyo vilivyosababisha ajali hiyo, huku ukijikinga wewe mwenyewe.

​2. Piga Simu ya Dharura Ambulansi Mara Moja

​Kuungua kwa daraja la nne ni dharura ya matibabu (Medical Emergency). Piga simu ya dharura au tafuta usafiri wa haraka kuelekea hospitali kubwa yenye kitengo cha majeraha ya moto (Burn Unit).

​Wakati ukisubiri msaada, endelea kutoa huduma ya kwanza.

​3. Angalia Mfumo wa Upumuaji na Mapigo ya Moyo (CPR)

​Moto mkali wa daraja la nne mara nyingi huambatana na kuvuta moshi wa sumu au hewa ya moto sana inayoweza kufunga njia ya hewa.

​Kama mhanga hapumui au mapigo ya moyo hayaonekani, anza kumpa huduma ya Ufufuzi wa Moyo na Mapafu (CPR) mara moja kama una ujuzi nayo.

​4. Shughulikia Eneo la Jeraha kwa Tahadhari Kubwa

​USIONDOE nguo zilizogandana kwenye jeraha: Tofauti na majeraha ya kawaida ambapo unaweza kuvua nguo, kwenye daraja la nne nguo huwa zimeungana na tishu zilizoteketea. Ukizivuta, utaharibu tishu zaidi na kusababisha utokaji mwingi wa damu. Kata tu nguo zilizo pembeni ambazo hazijagandana.

​USIWEKE maji baridi au barafu: Ngozi iliyoungua daraja la nne hupoteza uwezo wa kurekebisha joto la mwili. Kuweka maji baridi kunaweza kushusha joto la mwili kwa kasi sana na kusababisha hali ya hatari ya Hypothermia (kushuka kwa joto la mwili chini ya kiwango cha kawaida), na pia kunaweza kuongeza mshtuko (shock).

​USIWEKE mafuta, dawa za meno, au mafuta ya mgando: Vitu hivi vinatunza joto ndani ya jeraha na vinaweza kuleta maambukizi makubwa ya bakteria.

​5. Funika Jeraha kwa Nguo Safi na Kavu

​Tumia kitambaa safi kilichofungwa vizuri, kilemba kisichotoa nyuzi (sterile gauze), au shuka safi kavu kufunika eneo lililoungua. Hii inasaidia kuzuia hewa na bakteria kuingia kwenye jeraha la wazi, jambo ambalo hupunguza hatari ya maambukizi (infections).

​Hakikisha hufungi kwa kubana sana ili usizuie mzunguko wa damu.

​6. Kuzuia na Kushughulikia Mshtuko (Shock)

​Wagonjwa waliofikia hatua hii hupoteza viowevu (fluids) vingi mwilini, jambo linalowapelekea kuingia kwenye mshtuko wa mwili unaoweza kusababisha viungo kufeli.

​Mlaze mhanga chali (kama jeraha halipo mgongoni).

​Inua miguu yake juu kidogo (kama kiasi cha sentimita 30) ili kuruhusu damu kutiririka kwenda kwenye viungo muhimu kama ubongo na moyo.

​Mfunike kwa blanketi safi maeneo yasiyo na majeraha ili kudumisha joto la mwili wake.

​Mambo ya Kuzingatia (Yasiyopaswa Kufanywa)

​Haupaswi kumpa mhanga maji au chakula kwa mdomo, kwani anaweza kuhitaji upasuaji wa dharura mara tu anapofika hospitali, na pia kuna hatari ya kukatika pumzi au kutapika.

​Haupaswi kupasua malengelenge yoyote yaliyojitengeneza pembeni mwa jeraha.

​Haupaswi kugusa jeraha moja kwa moja kwa mikono michafu.

​Hitimisho

​Kuungua kwa daraja la nne ni janga kubwa linalohitaji uangalizi wa karibu na wa haraka wa madaktari bingwa wa upasuaji. Hatua za huduma ya kwanza katika ngazi hii hazilengi kutibu, bali zinasimama kama daraja la kuokoa maisha na kuzuia madhara zaidi kabla ya mtaalamu wa afya kufika. Jambo la msingi zaidi la kukumbuka ni kulinda njia ya hewa ya mhanga, kuzuia maambukizi kwa kufunika jeraha kwa kitambaa safi na kavu, na kuhakikisha anafikishwa hospitalini ndani ya muda mfupi iwezekanavyo. Utekelezaji wa haraka na sahihi wa hatua hizi unaweza kuwa tofauti kati ya maisha na kifo kwa mhanga.