Huduma ya kwanza kwa aliyengua daraja la tatu

Utangulizi

​Kuungua kwa daraja la tatu ni jeraha hatari linalotokea pale chanzo cha joto kinapopenya na kuteketeza tabaka zote za ngozi na kufika kwenye tishu za ndani (kama mafuta na misuli). Katika dharura hii, neva za fahamu huwa zimeharibiwa, hivyo mgonjwa anaweza asihisi maumivu makali katikati ya jeraha, na ngozi inaweza kuonekana ya weupe wa nta, kijivu, au nyeusi kama mkaa.

​Lengo kuu la huduma ya kwanza kwenye daraja hili si kutibu jeraha, bali ni kuokoa maisha ya mwathirika, kuzuia madhara zaidi, na kumfanya awe salama wakati taratibu za kumkimbiza hospitali zikifanyika.

​2. Hatua za Huduma ya Kwanza (Nini cha Kufanya)

​Ikiwa unatoa msaada kwa mtu aliyeungua daraja la tatu, fuata hatua hizi zifuatazo kwa mpangilio:

​Hatua ya 1: Hakikisha Usalama wa Eneo (Scene Safety)

​Ondoa Hatari: Hakikisha wewe na mwathirika mko mbali na chanzo cha moto, umeme, au kemikali zilizosababisha ajali hiyo.

​Zima Moto Kwenye Mwili: Kama nguo za mwathirika bado zinawaka, msisitizo ni kugaagaa chini (Stop, Drop, and Roll) au mfunike kwa kitambaa kizito (kama blanketi) ili kuuzima moto huo.

​Hatua ya 2: Angalia Njia ya Hewa na Upumuaji (ABC)

​Kagua Upumuaji: Hakikisha mgonjwa anapumua. Kama moto ulitokea ndani ya nyumba, kuna hatari kubwa kuwa amevuta moshi wa moto ambao unaweza kuvimbisha njia ya hewa na kumkaba. Kama hapumui, hatua za dharura za kurejesha upumuaji (CPR) zinatakiwa kuanza mara moja kama unajua jinsi ya kuzifanya.

​Hatua ya 3: Shughulikia Nguo na Vito vya Mwili

​Vua Vitu Vinavyovulika kwa Urahisi: Vua kwa umakini vito vyote (pete, saa, mikanda, cheni) vilivyopo karibu na eneo lililoungua kabla mwili haujaanza kuvimba.

​USIVUE Nguo Zilizogandana Kwenye Jeraha: Kama nguo zimeungana na kuambatana kabisa na jeraha lililoungua, usizivute. Ukizivuta, utararua ngozi na tishu zilizobaki salama, jambo linalosababisha damu kutoka na kuongeza hatari ya maambukizi. Badala yake, tumia mkasi kukata nguo zinazozunguka eneo hilo na uziache zile zilizogandana papo hapo.

​Hatua ya 4: Linda Jeraha Dhidi ya Hewa na Bakteria

​Funika kwa Kitambaa Safi na Kikavu: Chukua shuka safi ya pamba au bandeji maalum isiyo na vijidudu (sterile bandage) na uifunike juu ya jeraha kwa ulegevu (usifunge kwa nguvu). Kitambaa hiki kisiondoke manyoya au nyuzi zinazoweza kunasa kwenye jeraha. Kufunika huku kunalinda tishu za ndani zisiguswe na hewa au bakteria.

​Hatua ya 5: Kuzuia Mshtuko wa Mwili (Shock) na Kupotea kwa Joto

​Inua Viungo: Ikiwa mikono au miguu ndiyo iliyoungua, inua kidogo juu ya usawa wa moyo ili kupunguza kasi ya kuvimba.

​Mlinde na Baridi: Mlaze mgonjwa chini na mfunike maeneo ambayo hayajaungua kwa blanketi safi. Ngozi iliyoharibika inapoteza uwezo wa kudhibiti joto la mwili, hivyo mgonjwa anaweza kupata baridi kali ya ghafla ya ndani (hypothermia) ambayo ni hatari kwa maisha yake.

​3. Mambo Hatari ya KUEPUKA (Usifanye Haya)

​Kwenye daraja la tatu, kufanya makosa yafuatayo kunaweza kuzidisha ulemavu au kusababisha kifo:

​Usiweke Maji ya Baridi wala Barafu: Tofauti na majeraha madogo ya moto, kuweka maji ya baridi au barafu kwenye daraja la tatu kunasababisha mwili kushuka joto kwa kasi kubwa na kuharibu zaidi tishu zilizosalia.

​Usipake Kitu Chochote cha Nyumbani: Usipake mafuta ya kupikia, siagi, dawa ya meno, mayai, mafuta ya mgando (Vaseline), au tope. Vitu hivi vinazuia joto lisitoke nje ya jeraha na vinaleta bakteria wengi wanaosababisha maambukizi makali ya damu (sepsis).

​Usimpe Kitu cha Kunywa au Kula: Ikiwa mtu ameungua sana, usimpe maji au chakula kwa mdomo kwa sababu anaweza kuhitaji kufanyiwa upasuaji wa dharura punde tu anapofika hospitali, na kuwa na kitu tumboni kunaweza kuleta matatizo wakati wa kupewa dawa ya usingizi.

​4. Hitimisho

​Huduma ya kwanza kwa mtu aliyeungua daraja la tatu imejikita kwenye mambo makuu matatu: kuhakikisha usalama wa mgonjwa, kulinda jeraha lisipate maambukizi, na kuzuia mwili kuingia kwenye mshtuko (shock).

​Kumbuka kuwa, hatua hizi ni za dharura tu za dakika chache za kwanza. Jeraha la daraja la tatu haliwezi kupona lenyewe nyumbani. Baada ya kumfunga mgonjwa vizuri kwa kitambaa safi na kikavu, hatua ya mwisho na ya lazima ni kumkimbiza haraka iwezekanavyo kwenye hospitali kubwa yenye wataalamu wa majeraha ya moto ili aanziwe matibabu ya kuongezewa maji kupitia mishipa (IV fluids) na upasuaji wa kupandikiza ngozi.