Kama ilivyo kwa magonjwa mengi yasiyo ya kuambukiza, saratani ya macho kwa watoto (Retinoblastoma) imegubikwa na mila potofu, imani za kishirikina, na dhana zisizo sahihi katika jamii nyingi, hasa barani Afrika.
Imani hizi potofu mara nyingi ndizo zinazosababisha wazazi kuchelewa kuwapeleka watoto hospitalini, jambo ambalo huhatarisha maisha yao. Hapa kuna baadhi ya mila na dhana potofu za kawaida:
1. Dhana ya Kushirikina au "Laana ya Ukoo"
Imani Potofu: Watu wengi wanaamini kuwa mtoto anapoonekana na mwanga mweupe kwenye mboni ya jicho (leukocoria) au jicho lake linapoanza kutoka nje, amelogwa, amepigwa na "jicho baya" (evil eye), au ni laana kutokana na makosa ya wazazi au mababu.
Ukweli wa Kisayansi: Hii ni saratani ya kibaolojia inayotokana na mabadiliko ya kinasaba (genetic mutation) kwenye jeni ya RB1. Haina uhusiano wowote na ushirikina, uchawi, au laana.
2. Kuchanganya Dalili na Magonjwa ya Kawaida ya Macho
Imani Potofu: Jicho linapokuwa jekundu au kutoa machozi, wazazi wengi huamini ni mzio wa kawaida (allergy), madhara ya upepo, au "chango la macho" linaloweza kuisha lenyewe au kwa kutumia dawa za kienyeji.
Ukweli wa Kisayansi: Ingawa dalili hizi zinaweza kufanana na maambukizi ya kawaida, jicho lisipopona haraka linaweza kuwa na uvimbe wa ndani unaosukuma tishu za jicho. Kuchelewesha uchunguzi huipa saratani muda wa kukua.
3. Matumizi ya Tiba Asili na Mitishamba ya Macho
Imani Potofu: Kuna imani kwamba matone ya mitishamba, maziwa ya mama, au maji ya vitunguu saumu yanayowekwa moja kwa moja kwenye jicho la mtoto yanaweza "kuyeyusha" ule weupe au uvimbe.
Ukweli wa Kisayansi: Retinoblastoma ni uvimbe thabiti unaokua ndani ya jicho (kwenye tabaka la retina). Kuweka vitu vya kienyeji kwenye jicho hakutibu saratani, na badala yake huongeza hatari ya maambukizi makali ya bakteria na kuharibu jicho haraka zaidi.
4. Imani Kwamba Ukiondoa Jicho la Mtoto Atakufa au Atalaaniwa
Imani Potofu: Wakati mwingine, daktari anaposhauri upasuaji wa kuondoa jicho lililoathirika (enucleation) ili kuokoa maisha ya mtoto, jamii au ndugu huwakataza wazazi wakiamini kuwa kumfanyia mtoto mdogo upasuaji huo ni "kumvunja viungo" na kutamfanya afe haraka au kuwa kilema asiyefaa kitu.
Ukweli wa Kisayansi: Upasuaji wa kuondoa jicho hufanyika tu pale ambapo saratani imeshajaza jicho na haina uwezo wa kupona kwa tiba nyingine. Kuondoa jicho huzuia saratani isisambae kwenda kwenye ubongo au mwili mzima, jambo ambalo ndilo linalookoa maisha ya mtoto. Baadaye mtoto anawekewa jicho la bandia na anaweza kusoma na kuishi maisha marefu yenye mafanikio.
5. Kuamini Kuwa Saratani Haina Tiba kwa Watoto Wadogo
Imani Potofu: Kuna mtazamo hasi kwamba mtoto mdogo akigundulika kuwa na saratani basi "huyo ameshashindikana" na hakuna haja ya kupoteza fedha kumpeleka hospitali kubwa, hivyo ni bora kumuacha nyumbani akasubiri kifo.
Ukweli wa Kisayansi: Retinoblastoma ni moja kati ya saratani za watoto zinazotibika kwa mafanikio makubwa zaidi (zaidi ya 90% ya watoto hupona kabisa) ikiwa itagundulika mapema kabla haijasambaa nje ya jicho.
Jinsi ya Kupambana na Mila Hizi Potofu
Ili kuokoa maisha ya watoto wetu, kuna haja kubwa ya:
Elimu kwa Jamii: Kuelimisha wazazi, walezi, na hata wakazi wa vijijini kupitia vyombo vya habari na kliniki za afya ya uzazi na mtoto (RCH) kuhusu maana ya "mboni nyeupe" kwenye jicho la mtoto.
Kushirikiana na Viongozi wa Kimila/Kidini: Kuwapa elimu sahihi viongozi hawa ili waweze kuwashauri waumini au wananchi wao kuwapeleka watoto hospitalini mapema wanapoona dalili za macho badala ya kukimbilia kwenye nyumba za ibada au waganga wa jadi pekee.
Luguli Healthcare Tips
Kumbuka kutembelea kliniki yetu Buguruni kwa ushauri zaidi wa kitaalamu kuhusu afya yako. Afya yako ni jukumu letu.
.jpg)