Walio katika hatari ya kupata ugonjwa wa figo

Watu walio katika hatari ya kupata ugonjwa wa figo (vikundi vilivyo hatarini au risk factors) ni wale wote walio na mazingira, magonjwa, au tabia zinazoongeza uwezekano wa vichujio vya figo zao (nefroni) kuharibika baada ya muda fulani.

​Kujua makundi haya husaidia sana kufanya uchunguzi wa mapema (screening) kabla figo hazijaharibika kabisa. Hapa chini ni makundi makuu ya watu walio katika hatari zaidi:

​1. Watu Wenye Magonjwa Sugu (Hatari Zaidi)

​Hili ndilo kundi linaloongoza kwa kuwa na wagonjwa wengi wa figo:

​Wenye Kisukari (Diabetes): Hii ndiyo sababu namba moja duniani. Sukari nyingi kwenye damu inaharibu mishipa midogo ya damu iliyo ndani ya figo na kuharibu uwezo wake wa kuchuja uchafu.

​Wenye Shinikizo la Juu la Damu (Hypertension/Presha): Presha ya juu isiyodhibitiwa inalazimisha damu kupita kwa nguvu kubwa sana kwenye figo, jambo linalosababisha mishipa hiyo ya damu kukaza, kupasuka, au kupata makovu.

​Wenye Magonjwa ya Moyo: Moyo na figo hufanya kazi kwa kutegemeana sana. Moyo ukishindwa kusukuma damu vizuri, figo hazipati damu ya kutosha na zinaanza kufa kidogo kidogo.

​2. Watu Wenye Historia ya Familia au Umri

​Historia ya Familia: Kama una ndugu wa karibu (baba, mama, kaka, au dada) aliyewahi kufeli figo, kupandikizwa figo, au kufanya dialysis, uko kwenye hatari kubwa zaidi kutokana na vinasaba (genetics).

​Umri wa Miaka 60 na Kuendelea: Kadiri binadamu anavyozeeka, ndivyo viungo vya mwili ikiwemo figo vinavyopoteza uwezo wake wa kufanya kazi kwa ufanisi wa 100%.

​3. Tabia Hatarishi na Mtindo wa Maisha

​Matumizi ya Holela ya Dawa za Maumivu (NSAIDs): Watu wanaokunywa dawa kali za maumivu kama Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, au Meloxicam mara kwa mara na kwa muda mrefu bila maelekezo ya daktari. Dawa hizi hupunguza mzunguko wa damu kwenda kwenye figo na kuziharibu ghafla au taratibu.

​Uvutaji wa Sigara: Tumbaku inaharibu mishipa ya damu mwili mzima, inapunguza kiasi cha damu kinachofika kwenye figo, na inaongeza hatari ya saratani ya figo.

​Uzito Uliopitiliza (Ugonjwa wa Unene/Obesity): Unene unalazimisha figo kufanya kazi kubwa zaidi ya uwezo wake ili kuhudumia mwili mkubwa, jambo linalozichosha haraka. Pia, unene ni chanzo cha kisukari na presha.

​4. Matatizo Mengine ya Kiafya

​Maambukizi ya Mara kwa Mara ya Mfumo wa Mkojo (UTI Sugu): Maambukizi ya UTI yasipotibiwa vizuri yanaweza kupanda juu hadi kwenye figo (Pyelonephritis) na kusababisha makovu kwenye figo.

​Ziba katika Mfumo wa Mkojo: Wanaume wenye tezi dume iliyovimba (BPH), watu wenye mawe kwenye figo (kidney stones), au aina fulani za saratani. Ziba hizi huzuia mkojo kutoka, hivyo mkojo unarudi nyuma na kutengeneza presha kubwa ndani ya figo.

​Ugonjwa wa Ghafla wa Figo (AKI) wa Hapo Awali: Mtu aliyewahi kuugua figo ghafla (kwa sababu ya upungufu wa maji mwilini, malaria kali, au sumu) anabaki na hatari kubwa ya kupata ugonjwa sugu wa figo baadaye maishani.

​📢 Ushauri wa Kitaalamu: Kama wewe au mtu wako wa karibu yuko kwenye moja ya makundi haya (hasa wenye Kisukari au Presha), ni vyema kufanya Vipimo vya Kazi ya Figo (Renal Function Test - RFT) angalau mara moja kwa mwaka ili kugundua mabadiliko mapema kabla dalili hazijaanza kuonekana.