Walio katika hatari ya kupata ugonjwa wa kifua kikuu

Kifua Kikuu (TB) ni ugonjwa wa kuambukiza unaoathiri mamilioni ya watu duniani kote kila mwaka. Ingawa vijidudu vinavyosababishwa na ugonjwa huu (bakteria wa Mycobacterium tuberculosis) vinaweza kumfika mtu yeyote aliyepo kwenye mazingira yenye maambukizi, si kila mtu anayevuta vimelea hivi anaugua mara moja. Mfumo wa kinga ya mwili una nafasi kubwa sana katika kuamua kama bakteria hao watadhibitiwa au watasababisha ugonjwa.

​Zifuatazo ni pointi za kutosha zinazofafanua makundi yaliyo katika hatari kubwa zaidi ya kupata ugonjwa wa Kifua Kikuu.

​Makundi Yaliyo Katika Hatari Zaidi ya Kupata Kifua Kikuu

​Makundi haya yamegawanyika katika maeneo makuu mawili: wale wenye mifumo dhaifu ya kinga ya mwili (hali ya kiafya) na wale walio katika mazingira yanayorahisisha maambukizi (hali ya kijamii na kimazingira).

​1. Watu Wanaoishi na Virusi vya UKIMWI (VVU)

​Hili ndilo kundi linaloongoza kwa kuwa katika hatari kubwa zaidi. Virusi vya UKIMWI hushambulia na kudhoofisha seli za ulinzi wa mwili (CD4). Kinga inaposhuka, mwili unashindwa kuwazuia bakteria wa TB waliolala mwilini (Latent TB), na kufanya ugonjwa huo kulipuka kwa kasi na kuwa TB inayofanya kazi (Active TB).

​2. Watu Wenye Magonjwa Sugu na ya Muda Mrefu

​Magonjwa fulani yanayodhoofisha mifumo ya mwili huongeza hatari ya kupata TB kwa kiasi kikubwa:

​Wagonjwa wa Kisukari: Sukari ya juu isiyothibitiwa vizuri mwilini huzuia seli nyeupe za damu kupambana ipasavyo na bakteria.

​Wagonjwa wa Saratani: Saratani yenyewe, pamoja na matibabu yake kama kemia (chemotherapy), hushusha sana kinga ya mwili.

​Wenye Magonjwa Sugu ya Figo na Ini: Hali hizi huvuruga mfumo wa kemikali wa mwili na uwezo wake wa kujilinda.

​3. Watu Wanaotumia Dawa Zinazokandamiza Kinga ya Mwili

​Wagonjwa wanaotumia dawa za muda mrefu za kuzuia mwili usikatae kiungo walichowekewa (kama figo), au wanaotumia dawa za jamii ya corticosteroids kwa ajili ya magonjwa ya baridi yabisi (rheumatoid arthritis) au pumu ya ngozi, wanakuwa na ulinzi mdogo dhidi ya maambukizi mapya.

​4. Watoto Wadogo na Wazee

​Watoto chini ya miaka 5: Mfumo wao wa kinga ya mwili unakuwa bado haujakomaa kikamilifu kupambana na bakteria wakali wa TB.

​Wazee (Miaka 65 na kuendelea): Umri unapoenda, uwezo wa asili wa mwili kuzalisha seli mpya za kinga na kupambana na magonjwa hupungua kwa kasi.

​5. Watu Wenye Utapiamlo na Lishe Duni

​Lishe duni ina uhusiano wa moja kwa moja na nguvu ya kinga ya mwili. Ukosefu wa virutubisho muhimu (kama protini na vitamini) hufanya ukuta wa ulinzi wa mwili kulegea, na hivyo kuruhusu bakteria wa TB kushambulia na kuharibu tishu za mapafu kwa urahisi.

​6. Watu Wanaoishi au Kufanya Kazi Kwenye Msongamano

​Mazingira yana mchango mkubwa katika usambazaji wa TB kwa njia ya hewa:

​Wafungwa Magerezani: Msongamano mkubwa na ukosefu wa mifumo mizuri ya kubadilisha hewa hufanya bakteria kusambaa kwa urahisi sana.

​Wafanyakazi wa Sekta ya Afya: Madaktari, wauguzi, na mafundi maabara wapo hatarini kwa sababu wanakutana na wagonjwa wa TB au sampuli zao kila siku.

​Wachimbaji Madini: Vumbi la migodini (silica) huharibu mapafu na kuongeza uwezekano wa bakteria wa TB kustawi.

​7. Watumiaji wa Dawa za Kulevya, Pombe Kupita Kiasi, na Sigara

​Uraibu wa Pombe na Dawa za Kulevya: Huathiri mfumo wa kinga na mara nyingi huambatana na mtindo wa maisha duni, lishe mbaya, na kutojali afya.

​Uvutaji wa Sigara: Moshi wa sigara huharibu seli ndogo za ulinzi zilizo kwenye njia ya hewa (cilia), jambo linalorahisisha bakteria wa TB kujishika na kuzaliana mapafuni.

​Hitimisho

​Kutambua makundi yaliyo katika hatari ya kupata Kifua Kikuu ni hatua muhimu sana katika kuzuia na kutokomeza ugonjwa huu. Hatua za makusudi, kama vile utoaji wa dawa za kinga (TB Preventive Therapy - TPT) kwa watu wanaoishi na VVU, kuboresha lishe, na kuhakikisha kuna mzunguko mzuri wa hewa kwenye maeneo yenye msongamano, zinaweza kusaidia kulinda makundi haya hatarishi. Kudhibiti TB kwa watu hawa si tu kwamba kunaokoa maisha yao, bali pia kunazuia ugonjwa huo kuendelea kusambaa kwa jamii nzima.